ΧΑΘΗΚΕ Η ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΤΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΗΤΤΑΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ. Από το πρώτο φως της 20ης Ιουλίου 1974 ναυτικοί και αεροπορικοί βομβαρδισμοί λαμβάνουν χώρα σε επισημασμένους στόχους της Κύπρου, όπως Στρατόπεδα, ραντάρ, συγκεντρώσεις τμημάτων. Παράλληλα αλεξιπτωτιστές ρίπτονται Βορειο-Δυτικά της Λευκωσίας, ελικόπτερα μεταφέρουν Καταδρομείς σε ελεγχόμενα από την ΤΟΥΡΔΥΚ και Τουρκοκυπριακές Δυνάμεις ζωτικά υψώματα και Δυνάμεις Πεζοναυτών επιχειρούν στην περιοχή Πέντε Μίλι, Δυτικά της Κυρήνειας. Μέσα σε λίγες ώρες δημιουργούνται μικρής έκτασης Αεροπρογεφύρωμα στην περιοχή ΚΙΟΝΕΛΙ-ΑΓΥΡΤΑ-ΧΑΜΙΤ ΜΑΝΤΡΕΣ και Προγεφύρωμα στο Πέντε Μίλι. Αξιολογώντας τις δύο απειλές συμπεραίνεται ότι επικινδυνέστερη ήταν η του Προγεφυρώματος, γιατί εάν αυτό διευρυνθεί και σταθεροποιηθεί, τότε θα καταστεί δυνατή η απόβαση Τεθωρακισμένων Οχημάτων, Αρμάτων, Πυροβόλων και άλλων Βαρέων Όπλων. Απεναντίας οι Μονάδες Αλεξιπτωτιστών και Καταδρομέων ήταν ελαφρά εξοπλισμένες.
-Και τι όφειλε να πράξει η Διοίκηση του Γενικού Επιτελείου της Εθνικής Φρουράς για την αντιμετώπιση των δημιουργούμενων απειλών;
- Να εμπλέξει στην εξάλειψη του Προγεφυρώματος στο Πέντε Μίλι την Ελληνική Δύναμη Κύπρου(ΕΛΔΥΚ).
Αυτό προέβλεπε Σχέδιο Αντεπίθεσης της Άμυνας Κύπρου, σε περίπτωση δημιουργίας Προγεφυρώματος στην περιοχή της Κυρήνειας από Τουρκικές Αποβατικές Δυνάμεις. Μάλιστα το Σχέδιο αυτό είχε αναθεωρηθεί λίγους μήνες προ της εισβολής και είχε δοκιμασθεί επί χάρτου και εδάφους.
Θα έπρεπε λοιπόν να εξαλείψει το Προγεφύρωμα η ΕΛΔΥΚ. Ένα Συγκρότημα οργανωμένο, με πλήρη προβλεπόμενη δύναμη, εξοπλισμένο, συγκεντρωμένο, ομοιογενές και οπωσδήποτε μη επηρεασμένο από το πραξικόπημα, στο οποίο δεν είχε καμιά συμμετοχή, όπως συνέβαινε στις Μονάδες της Εθνικής Φρουράς. Από την εκδήλωση της εισβολής η ΕΛΔΥΚ προικοδοτουμένη με άρματα, αντιαρματικά και υποστηριζομένη από το σύνολο σχεδόν του Πυροβολικού κατά την ημέρα σε μικρά τμήματα θα έπρεπε να κινηθεί προς το Προγεφύρωμα το δυνατόν συντομότερο και να αρχίσει τις αναγνωρίσεις και άλλες προετοιμασίες, προκειμένου μετά το τελευταίο φως, αφού θα έπαυαν οι ναυτικοί και αεροπορικοί βομβαρδισμοί, να αντεπιτεθεί κατά των αποβατικών δυνάμεων, που βρίσκονταν σε δυσχερή θέση, σε άγνωστη περιοχή, απροσανατόλιστες και χωρίς καμιά υποστήριξη, αφού ακόμα δεν είχαν σταθεροποιηθεί.
Αντί αυτής της αποστολής με μεγάλο ποσοστό επιτυχίας διατάχθηκε η ΕΛΔΥΚ να επιτεθεί στην περιοχή ΚΙΟΝΕΛΙ, όπου οι Αλεξιπτωτιστές συνενούντο με τη ΤΟΥΡΔΥΚ, τις Τουρκοκυπριακές Δυνάμεις και τους Καταδρομείς και δημιουργείτο το Αεροπρογεφύρωμα. Τόσο η ημερήσια επίθεση όσο και η νυκτερινή επίθεση απέτυχαν παταγωδώς. Η μαχητικότητα της ΕΛΔΥΚ, μόνο μιας Τριλοχίας, διαπιστώθηκε περίτρανα στον τριήμερο επικό αγώνα κατά τον <<Αττίλα-2>>.
Αντί της ΕΛΔΥΚ η Διοίκηση του Γενικού Επιτελείου της Εθνικής Φρουράς διέθεσε το μοναδικό Μηχανοκίνητο Τάγμα της, ένα ενεργό Τάγμα Πεζικού ελαττωμένης δύναμης, που είχε εμπλακεί στο πραξικόπημα, και ένα Τάγμα επιστρατεύομενο. Μάλιστα το Μηχανικίνητο Τάγμα δέχθηκε βομβαρδισμούς από μαχητικά αεροσκάφη στην περιοχή ΚΟΝΤΕΜΕΝΟΥ-ΑΣΩΜΑΤΩΝ και υπέστη σοβαρές απώλειες σε προσωπικό και καταστροφές σε είδη οπλισμού και μέσων. Μάλιστα ο Διοικητής του τραυματίσθηκε σοβαρά και μετά από λίγες ημέρες υπέκυψε στα τραύματά του. Αυτές οι ανομοιογενείς Μονάδες με προβλήματα διετάχθησαν να αντεπιτεθούν και να εξαλείψουν το Προγεφύρωμα τη νύκτα της 20ης προς την 21η Ιουλίου 1974. Η νυκτερινή αντεπίθεση όπως και η ημερήσια την επομένη απέτυχαν και το Προγεφύρωμα σταθεροποιήθηκε, διευρύνθηκε και την επομένη συνενώθηκε με το Αεροπρογεφύρωμα της περιοχής ΚΙΟΝΕΛΙ-ΑΓΥΡΤΑΣ.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Από εκθέσεις, απομνημονεύματα Τούρκων Αξιωματικών, που συμμετείχαν στην εισβολή, αναλύσεις Αξιωματικών, εγκρίτων δημοσιογράφων και ιστορικών πληροφορούμεθα ότι τη νύκτα της 20ης προς 21η Ιουλίου 1974 επικρατούσε στο Τουρκικό Γενικό Επιτελείο στην Άγκυρα μεγάλος προβληματισμός, ταραχή και ανησυχία από μια επιτυχή αντεπίθεση στο Προγεφύρωμα στο Πέντε Μίλι από την ΕΛΔΥΚ και τις Μονάδες της Εθνικής Φρουράς. Γιατί μια εξάλειψη του Προγεφυρώματος θα είχε ως αποτέλεσμα την πλήρη αποτυχία της αποβατικής επιχείρησης. Το Αεροπρογεφύρωμα θα ήταν θέμα χρόνου να εξαλειφθεί, καθόσον οι εντός αυτού Μονάδες στερούνταν αρμάτων και Πυροβολικού.
Δυστυχώς από σοβαρά λάθη και παραλείψεις της Διοίκησης του Γενικού Επιτελείου της Εθνικής Φρουράς και του Αρχηγείου Ενόπλων Δυνάμεων (ΓΕΕΘΑ σήμερα) χάθηκε η ευκαιρία μιας σημαντικής τακτικής και στρατηγικής ήττας της Τουρκίας, η οποία θα άλλαζε τον ρουν των γεγονότων στα επόμενα χρόνια. Και η Κύπρος δεν θα ζούσε το σημερινό δράμα, της διχοτόμησης και της κατοχής του 38% του εδάφους της και οι προκλητικές ενέργειες στο Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο δεν θα είχαν τη σημερινή αυθαιρεσία και προκλητικότητα.
ΠΗΓΕΣ.
1. 1974. Οι Αδικαίωτοι του Υποστρατήγου Κ. Αργυρόπολου.
2. Από την Πράσινη Γραμμή στους δύο Αττίλες του Αντιστρατήγου Ι. Μπήτου.
3. Η μάχη της Κύπρου 1974 του Ταξίαρχου Γ. Σέργη.
4. Κύριοι πάτε για ύπνο του Αντιστρατήγου Ελευθ. Σταμάτη.
5. Φάκελος Κύπρου.
Αντιστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Πατιαλιάκας
