Πλήθος Πιστών Στους Δ΄ Χαιρετισμούς Στον Βυζαντινό Μυστρά

Το απόγευμα της Παρασκευής 12 Απριλίου 2024, πλήθος προσκυνητών, από κάθε γωνιά της Πατρίδας μας, παρακολούθησαν, σε κατανυκτικό κλίμα, την ακολουθία της Δ΄ Στάσης των Χαιρετισμών προς την Υπεραγία Θεοτόκο, στον Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Δημητρίου στην καστροπολιτεία του Μυστρά.

Στην ακολουθία χοροστάτησε, ως προσκεκλημένος του σεπτού Ποιμενάρχη μας κ. Ευσταθίου, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμων. Νωρίτερα, κατά την είσοδο των δύο Μητροπολιτών στην καστροπολιτεία του Μυστρά, τελέσθηκε δέηση στο σημείο, όπου το 1764 μ.Χ. μαρτύρησε από τους Τούρκους ο νέος Άγιος της Εκκλησίας μας, εθνοϊερομάρτυρας Ανανίας Λαμπάρδης, Μητροπολίτης Λακεδαιμονίας.

Κατά τη διάρκεια της εσπερινής λατρευτικής σύναξης, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας απευθυνόμενος στους ευλαβείς προσκυνητές επισήμανε αρχικά την μοναδική κατανυκτική ατμόσφαιρα που δημιουργείται κάθε χρόνο στον ιστορικό αυτό χώρο κατά τους Δ΄ Χαιρετισμούς. Στη συνέχεια ευχαρίστησε θερμά τον Σεβ. Μητροπολίτη Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμων για την τιμητική αποδοχή της πρόσκλησής του. Παρουσιάζοντάς τον δε στο εκκλησίασμα, ο Σεβ. Ποιμενάρχης μας έκανε λόγο για έναν άξιο Ιεράρχη που διακονεί με ζήλο, πνευματικότητα και υπευθυνότητα μία ακριτική περιοχή της Πατρίδας μας με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Ολοκληρώνοντας, ευχαρίστησε τα πλήθη των παρευρισκομένων προσκυνητών, που κατέκλυσαν κυριολεκτικά τον Ναό και τον περιβάλλοντα χώρο, ευχόμενος να βρίσκονται πάντα υπό την σκέπη της Παναγίας μας.

Παίρνοντας τον λόγο ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής εξέφρασε ευγνώμονες ευχαριστίες προς τον σεπτό Ποιμενάρχη μας, αφενός για την πατρική αγάπη με την οποία τον περιβάλει προσφέροντάς του πνευματική στήριξη και πολύτιμες συμβουλές, αφετέρου για την ιδιαιτέρως τιμητική πρόσκληση μέσω της οποίας του δόθηκε η μοναδική ευκαιρία να χοροστατήσει στον Μητροπολιτικό Ναό του βυζαντινού Μυστρά, στον οποίο δεν μπορείς παρά να νιώθεις δέος αναλογιζόμενος τα ιστορικά γεγονότα που διαδραματίστηκαν εντός αυτού, ενώ παράλληλα συνεχίζει να εκπέμπει πνευματικότητα και μεγαλείο συνδέοντας το Χθες με το Σήμερα. Ακολούθως, ο Σεβασμιώτατος κ. Παντελεήμων, στον μεστό νοημάτων και μελίρρυτο λόγο του, αναφέρθηκε στην Κυρία Θεοτόκο, που αποτελεί την ελπίδα, την καταφυγή, το στήριγμα και την απαντοχή των πιστών.

Την ακολουθία παρακολούθησαν, μεταξύ άλλων, οι Δήμαρχοι Σπάρτης και Καλαμάτας κύριοι Μιχάλης Βακαλόπουλος και Αθανάσιος Βασιλόπουλος αντίστοιχα, ο Διοικητής της Στρατιωτικής Φρουράς Λακωνίας ταξίαρχος Δημήτριος Αννετούδης και ο Αστυνομικός Διευθυντής Λακωνίας ταξίαρχος Βασίλειος Τσιγαρίδης.

Αγιοκατάταξη από το Οικουμενικό Πατριαρχείο του εθνομάρτυρος Ανανία Λαμπάρδη Μητροπολίτη Λακεδαιμονίας

Μία ιδιαίτερα σημαντική όσο και χαρμόσυνη ημέρα ήταν η Τρίτη 14 Ιουνίου 2022, τόσο για την Ιερά Μητρόπολη Μονεμβασίας και Σπάρτης, όσο και για την Ιερά Μητρόπολη Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως, αφού η Αγία και Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου προχώρησε στην Αγιοκατάταξη του – καταγόμενου από την Δημητσάνα Αρκαδίας – εθνομάρτυρος Ανανία Λαμπάρδη Μητροπολίτη Λακεδαιμονίας.

Είχαν προηγηθεί το αίτημα του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη μας κ. Ευσταθίου προς την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος, συνοδευόμενο από την εμπεριστατωμένη εισήγηση του Διδάκτορα του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Σωτηρίου Μπαλατσούκα, ο οποίος κατέχει την έδρα της Αγιολογίας όντας ο μοναδικός στα Βαλκάνια στο συγκεκριμένο αντικείμενο, και εν συνεχεία η ομόφωνη θετική απόφαση της Ιεράς Συνόδου.

Το χαρμόσυνο γεγονός έγινε δεκτό με πανηγυρικές κωδωνοκρουσίες σε όλους τους Ιερούς Ναούς των Ιερών Μητροπόλεων Μονεμβασίας και Σπάρτης και Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως, στην οποία ο σεπτός Ποιμενάρχης μας αυτή την περίοδο είναι και Τοποτηρητής.

Παράλληλα, ο Σεβασμιώτατος, συνοδευόμενος από τον Πρωτοσύγκελλο της Ιεράς Μητροπόλεώς μας, Πανοσ. Αρχ. Θεόφιλο Μαντζαβράκο και άλλους κληρικούς της τοπικής μας Εκκλησίας, τέλεσε, εμφανώς συγκινημένος, δέηση στην προτομή του Αγίου, έμπροσθεν της ιερής εικόνας του, στον προαύλιο χώρο του Μητροπολιτικού Ναού Ευαγγελιστρίας Σπάρτης.

Ο Σεβ. Μητροπολίτης μας κ. Ευστάθιος, μόλις πληροφορήθηκε την χαρμόσυνη είδηση από το ιδιαίτερο γραφείο του Οικουμενικού Πατριάρχη, απέστειλε κατεπείγον τηλεγράφημα προς τον Παναγιώτατο κ.κ. Βαρθολομαίο εκφράζοντας τις ευγνώμονες ευχαριστίες του. Ακολουθεί το ακριβές κείμενο του τηλεγραφήματος:

Επίσης ο σεπτός Ποιμενάρχης μας σε μήνυμά του προς τους ευλαβείς χριστιανούς των Ιερών Μητροπόλεων Μονεμβασίας και Σπάρτης και Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως, ανήγγειλε την χαρμόσυνη είδηση της επίσημης αναγραφής στο Αγιολόγιο της κατά Ανατολάς Ορθοδόξου Εκκλησίας του Αγίου Ανανία, αναφερόμενος παράλληλα στην προσωπικότητα, το πολυποίκιλο έργο και το μαρτυρικό τέλος του από τους Τούρκους:

Ἐν Σπάρτῃ τῇ 14ῃ Ἰουνίου 2022

Ὁ Ἐπίσκοπος Λακεδαιμονίας καί ἐθνοϊερομάρτυς Ἀνανίας, νέος Ἅγιος τῆς Ἐκκλησίας μας

Ἐγεννήθη στή Δημητσάνα τό 1710 ἀπό εὐγενεῖς καί εὔπορους γονεῖς, πού ὑπῆρξαν καί εὐεργέτες τῆς ἱστορικῆς πόλεως. Τό βαπτιστικό του ὄνομα ἦταν Ἀναστάσιος καί τό πατρώνυμο Θεοφίλης. Σπούδασε στή Σχολή πού ἄριστα λειτουργοῦσε στή Μονή Φιλοσόφου. Ἀφοῦ ἐκάρη Μοναχός καί χειροτονήθηκε Διάκονος καί Πρεσβύτερος καί ἔδειξε πολύ σύντομα τά πολλά καί ἀξιοθαύμαστα προσόντα του, ἀνεδείχθη σέ μικρή ἡλικία καταρχάς Ἐπίσκοπος Καρυουπόλεως τό 1741. Ἐν συνεχεία, τό 1747, προήχθη στήν Ἀρχιεπισκοπή Δημητσάνης καί τό 1750 ἀνεδείχθη Μητροπολίτης Λακεδαιμονίας.

Λόγω τοῦ ἐξόχου πνεύματός του, τῆς λαμπρῆς παιδείας του, τῶν ἡγετικῶν του προσόντων καί ἰδιαίτερα τῆς φιλοπατρίας του, ἐξελέγη «Μοραγιάνης», δηλαδή Πρόεδρος τῶν Ἑλλήνων Προεστῶν τῶν Ἐπαρχιῶν τοῦ Μοριᾶ ἔχοντας ὡς βοηθούς καί συναδέλφους τούς τότε προεστούς τῆς Πελοποννήσου Γιαννάκη Κρεββατᾶ, Ἀ. Ζαΐμη καί Παν. Μπενάκη. Ἡ δραστηριότητά του καί ἡ συμμετοχή του στά κοινά ἐξόργισε τούς Τούρκους τούς ὁποίους ἐρέθιζε καί ἡ ἐνάρετη βιοτή καί πολιτεία του, ἡ καθαρότητα τῆς ζωῆς του, ἡ ἀκλόνητη πίστη του στόν Θεό καί ἡ θυσιαστική ἀγάπη του πρός τόν συνάνθρωπο, τόν ὁποῖο εὐεργετοῦσε στίς ἀνάγκες του.

Οἱ Τοῦρκοι γνώριζαν ὅτι οἱ χριστιανοί τῆς ἐπαρχίας μας τόν θεωροῦσαν πατέρα τους πνευματικό, ὑπερασπιστή τῶν ἀδυνάτων καί τῶν αδικουμένων καί τούς φόβιζε πάντα ἡ ἐπιρροή πού εἶχε σέ κάθε Ἕλληνα δοκιμαζόμενο.

Ὅλα αὐτά τούς ἔκαναν ἀποφασιστικούς νά ἐκτελέσουν τό ἐγκληματικό τους σχέδιο, γιά νά ἡσυχάσουν ἀπό τήν παρουσία του. Ὑλοποιώντας τό σχέδιό τους περικύκλωσαν τό Ἐπισκοπεῖο στόν Μυστρᾶ. Ἐκεῖνος, ἤρεμος καί ἀποφασιστικός, ἀπέρριπτε τίς προτροπές ἐκείνων πού τόν συμβούλευαν νά φύγει κρυφά, γιά νά σωθεῖ λέγοντάς τους ὅτι «ὁ Ποιμήν ὁ καλός θυσιάζει τή ζωή του γιά τούς χριστιανούς πού τοῦ ἐμπιστεύτηκε ὁ Θεός καί μόνο ὁ μισθωτός ἀφήνει τά πρόβατα καί φεύγει καί ὁ λύκος ἁρπάζει καί διασκορπίζει τά πρόβατα».

Στίς 14 Ἀπριλίου 1764, ξημερώνοντας ἡ 15η, ἑορτή τοῦ ἁγίου Λεωνίδα, μάρτυρος, τελεῖ ὁλονυκτία καί τή Θεία Λειτουργία μόνος του, κοινωνεῖ τῶν ἀχράντων μυστηρίων καί, γιά νά μή βεβηλώσουν οἱ Τοῦρκοι τόν ναό εἰσερχόμενοι, βγαίνει ὁ ἴδιος ἔξω καί παραδίδεται στή μανία τους. Τόν δέρνουν, τόν σπαθίζουν σ΄ὅλο του τό σῶμα, τόν σέρνουν κατά γῆς καί τόν ἀποκεφαλίζουν στή μικρή πόρτα τῆς μάνδρας τοῦ περιβόλου τοῦ Ναοῦ. Τό αἷμα του πορφύρωσε τόν τόπο καί φαίνεται ἀκόμη τό χρῶμα του ἐπάνω στήν ἐκεῖ εὑρισκομένη πέτρα.

Τό ἅγιο λείψανό του τό σέρνουν στούς δρόμους τοῦ Μυστρᾶ καί τό ἀφήνουν στήν πλατεῖα τρία ἡμερόνυχτα χωρίς νά πάθει τήν παραμικρή ἀλλοίωση.

Αὐτόν τόν ἅγιο Ἐθνομάρτυρα ἡ Ἱερά Σύνοδος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ὑπό τήν προεδρία τοῦ Παναγιωτάτου κ. Βαρθολομαίου, ἁγιοκατέταξε σήμερα μεταξύ τῶν ἐθνοϊερομαρτύρων καί ὅρισε τήν ἑορτή του τή 15η Ἀπριλίου ἑκάστου ἔτους.

Δοξάζουμε τόν Πανάγαθο Θεό γιά τήν ἰδιαίτερη εὐλογία πού χάρισε στόν τόπο μας καί ἀνέδειξε ἕναν ἀκόμη Ἅγιο γιά προστάτη μας καί καθοδηγητή μας καί βοηθό μας στή δύσκολη ζωή μας.

+ Ο ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΣΠΑΡΤΗΣ

ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ

Η Ιερά Μητρόπολή μας τιμά τον Εθνοϊερομάρτυρα Άγιο Ανανία, Μητροπολίτη Λακεδαιμονίας

Η Ιερά Μητρόπολη Μονεμβασίας και Σπάρτης, στο πλαίσιο των επετειακών εκδηλώσεων για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821, τιμά τον Εθνοϊερομάρτυρα Άγιο Ανανία, Μητροπολίτη Λακεδαιμονίας, που μαρτύρησε από τους Τούρκους το 1764 έξω από τον Μητροπολιτικό ναό του Αγίου Δημητρίου στον Μυστρά, δίνοντας το αίμα του υπέρ Πίστεως και Πατρίδος.

Συγκεκριμένα, το πρωί της Κυριακής των Μυροφόρων, 16 Μαΐου, προεξάρχοντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη μας κ. Ευσταθίου, θα τελεσθεί Αρχιερατική Θεία Λειτουργία μετά θείου κηρύγματος στον Μητροπολιτικό Ναό Ευαγγελιστρίας. Θα ακολουθήσει δέηση και κατάθεση στεφάνου στην προτομή του Αγίου, η οποία βρίσκεται στο προαύλιο του Ιερού Ναού.

Η Θεία Λειτουργία θα μεταδοθεί απευθείας από τον Ραδιοφωνικό Σταθμό της ιεράς Μητροπόλεώς μας.
.

Βιογραφία

Ο Άγιος ιερομάρτυς Ανανίας γεννήθηκε κατά τις αρχές του 18ου αιώνα μ.Χ. από ευγενείς και εύπορους γονείς. Ο πατέρας του, Θεοφίλης, ήταν συγγενής των Λαμπαρδαίων και η μητέρα του, θυγατέρα του εκ Βυζικίου της Γορτυνίας, Συντύχου.

Ο Άγιος σπούδασε στη σχολή της Δημητσάνης και αργότερα αναδείχθηκε Επίσκοπος της πατρίδος του. Τον Φεβρουάριο του έτους 1750 μ.Χ. προήχθη σε Μητροπολίτη Λακεδαιμονίας και συνέγραψε, το 1755 μ.Χ., ειδική πραγματεία περί Σπάρτης και των Μητροπολιτών αυτής.

Διακρινόταν για την παιδεία, τις υψηλές γνώσεις, το σταθερό και ακλόνητο του εκκλησιαστικού χαρακτήρα, για την αγαθότητα και φιλανθρωπία του. Στους μεν Έλληνες προξενούσε απαραδειγμάτιστο σέβας, στους δε Τούρκους τρόμο και έκπληξη. Γι” αυτό και αναδείχθηκε πρόεδρος όλων των προεστώτων του Μοριά, έχοντας συναδέλφους τον Γιαννάκη Κρεββατά, τον Παν. Ζαΐμη και τον Παν. Μπενάκη. Όλοι τους ενίσχυαν το εθνικό στοιχείο και υπεράσπιζαν τους κατά τόπους αρματολούς.

Κατά τον ιστορικό Μιχαήλ Οικονόμου, ο Άγιος Ανανίας όταν προάχθηκε σε Μητροπολίτη, διατήρησε και την Επισκοπή Δημητσάνης και αυτήν της Μεθώνης, στην οποία εξελέγη Επίσκοπος ο συγγενής του Άνθιμος Καράκαλος και αναδείχθηκε φιλελεύθερος, μεγαλεπήβολος και τολμηρός.

Κατά την άνοιξη, το καλοκαίρι και μέρος του φθινοπώρου διέμενε στη Δημητσάνα, όπου έχτισε υδραγωγείο,(εκτισε τους μυλους παραγωγης πυριτιδας για τις στρατιωτικες αναγκες των επαναστατων!!) παγίωσε τους ε,τήσιους φόρους της περίφημης σχολής της μονής Φιλοσόφου και ανοικοδόμησε στον Μυστρά, μεγαλοπρεπή Μητρόπολη.

Όμως η ισχύς του Αγίου ήταν πέρα των ορίων της Πελοποννήσου, διότι είχε ισχυρούς δεσμούς με τα Πατριαρχεία Αλεξανδρείας και Ιεροσολύμων, κατείχε δε τότε τον οικουμενικό θρόνο ο εκ Δημητσάνης Πατριάρχης Κύριλλος Ε” ο Καράκαλος, φιλορώσος και εχθρός των Λατίνων. Όταν ο Πατριάρχης Κύριλλος ο Ε” εξορίσθηκε, ήλθε από το Σινά στη Δημητσάνα και εκεί με τον Άγιο Ανανία ευαγγελιζόταν την απελευθέρωση του Γένους και ίδρυε σχολεία.

Κατά το έτος 1762 μ.Χ. ο Άγιος απεστάλη στην Κωνσταντινούπολη, για να παραστεί στον μέγα βεζίρη και να περιγράψει τις συμφορές της Πελοποννήσου. Έτσι κατόρθωσε να διατηρηθεί ο τότε Μώρα – Βαλεσής ως προστάτης των Χριστιανών. Ο διάδοχος όμως εκείνου, ο Χαμουζή πασάς, αφού κάλεσε στην Τρίπολη τους τρεις προεστούς και συνεργάτες του Αγίου, τους αποκεφάλισε. Σεβάστηκε μόνο τον Άγιο, που ήταν πανίσχυρος. Εκείνη την περίοδο με πρωτοβουλία του Αγίου χτίστηκε και μεγάλο κτήριο για την σχολή της Δημητσάνης, στο οποίο διέμεναν οι άποροι μαθητές που συνέρρεαν εκεί από όλη την Πελοπόννησο.

Τότε άρχισαν να κατέρχονται στην Ελλάδα οι απόστολοι της Μεγάλης Αικατερίνης και μάλιστα ο φίλος του Ορλώφ Παπάζωλης, ο οποίος το έτος 1766 μ.Χ. ήλθε και στη Μάνη με σκοπό να εξεγείρει πρώτη την Πελοπόννησο. Στην περίφημη συνέλευση, που έγινε στην Καλαμάτα, κλήθηκε από τους πρώτους και ο Άγιος Ανανίας. Με την ευλογία του καταρτίσθηκε το λεγόμενο «συνυποσχετικόν» των Πελοποννησίων, το οποίο μετέφερε στην αυτοκράτειρα ο Παπάζωλης.

Ο Άγιος Ανανίας, μετά από αυτά, συνεννοήθηκε με τους καπεταναίους και αρματολούς της Πελοποννήσου και της Μάνης, καθώς και με τους προύχοντες και Αρχιερείς των επαρχιών και των τριών νησιών Ύδρας, Σπετσών και Ψαρών, για την απελευθέρωση της πατρίδος. Με φροντίδα δε και δαπάνη του Αγίου ιδρύθηκαν στη Δημητσάνα και δύο πυριτιδόμυλοι.

Η κίνηση αυτή προδόθηκε στον Μώρα – Βαλεσή, στον οποίον καταγγέλθηκε ότι ο Άγιος συμμαχεί με τη Ρωσία για την ανατροπή της Τουρκίας. Πολλοί πρότειναν τότε στον Άγιο την ένοπλη αντίσταση, αλλά αυτός αντιπρότεινε να πέσει μόνο ο ίδιος θύμα, για να μην καταλάβουν οι Τούρκοι το σχεδιαζόμενο κίνημα. Κοινώνησε των Αχράντων Μυστηρίων και αμέσως δέχθηκε τους στρατιώτες, οι οποίοι τον συνέλαβαν. Ο Άγιος Ανανίας γονάτισε και με απίστευτη προθυμία κάλεσε τον δήμιο να τον πλήξει. Το αίμα που αναπήδησε από την πληγωμένη καρδιά του έχρισε την παραστάδα της μικρής προς δυσμάς θύρας της Μητροπόλεως Μυστρά.

Οι Τούρκοι έσυραν κατόπιν το τίμιο λείψανο του Ιερομάρτυρα στους δρόμους και το άφησαν επί τρεις ημέρες άταφο. Μόλις οι Τούρκοι έφυγαν, οι Χριστιανοί το περισυνέλεξαν και το ενταφίασαν με μεγαλοπρέπεια.

Η μνήμη του τιμάται κάθε χρόνο στις 15 Απριλίου.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΙΑ' ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ.

“...αἰώνια ἐρωτευμένος τοῦτος ὁ λαὸς μὲ ἐκεῖνον τὸ συγκλονιστικὸ ἄνθρωπο,παραμένει δεμένος στὴ γοητεία τῆς προσωπικότητάς του, στὴ δύναμη τοῦ ἤθους του,στὴν ὁρμὴ τῆς γενναιοδωρίας του, στὸ δρᾶμα τῆς θυσίας του.

Ὁ Ἕλληνας ποὺ δύσκολα ἀγάπησε βασιλεῖς καὶ πολιτικούς,ἀγάπησε καὶ ἀγαπᾶ πάντα τὸν τελευταῖο Αὐτοκράτορα τῆς Βασιλεύουσας,ὡς τὸν μοναδικὸ Ἕλληνα βασιλιὰ στὴ μεταχριστιανική της ἱστορία,τὸν τελευταῖο ἀληθινὰ Ἕλληνα ἐστεμμένο.

Ὄχι ἄδικα: ὁ Κωνσταντῖνος Δραγάτσης Παλαιολόγοςἦταν ἀπὸ τοὺς πραγματικὰ Μεγάλους της Ἱστορίας,ὄχι ἐπειδὴ ἔσωσε ὡς Ὑπεράνθρωπος τὴν Πόλη του,ἀλλὰ ἐπειδὴ πέθανε ὡς ἄνθρωπος μαζί της.”

Μάρω Σιδέρη.

ΟΣΙΟΣ ΝΙΚΩΝ 190

Ἱερός Ναός Ἁγίου Δημητρίου Ἡ Μητρόπολη τοῦ Μυστρᾶ

Νικολάου Ι. Κουφοῦ, Ἐκπαιδευτικοῦ - συγγραφέα

 Κατὰ τὴ Θεία Λειτουργία τῆς ἑορτῆς τῶν Θεοφανείων, τοῦ ἔτους 1449, ἔλαμψε μέσα στὸν Μητροπολιτικὸ Ναὸ τοῦ Ἁγίου Δημητρίου στὸν Μυστρᾶ,τὸ στέμμα τοῦ τελευταίου Βυζαντινοῦ Αὐτοκράτορα, Κωνσταντίνου ΙΑ΄ Παλαιολόγου ἢ Δραγάτζη. 

Ὁ Δεσπότης τοῦ Μορέως, Κωνσταντῖνος, στέφθηκε ἐκείνη τὴν ἡμέρα, στὴν ἐπισημότερη τελετὴ τῆς ἱστορίας τοῦ Μυστρᾶ, «Αὐτοκράτωρ τῶν Ρωμαίων», ἀπὸ τὸν Μητροπολίτη Ματθαῖο. Πίσω ἀπὸ τὸν Κωνσταντῖνο, ἔστεκαν οἱ ἀνώτατοι ἀξιωματοῦχοι τοῦ Παλατιοῦ, ποὺ εἶχαν μεταφέρει τὸ στέμμα ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη, ἀκολουθοῦσαν οἱ ἄρχοντες τῆς Πελοποννήσου, ψηλότερα ἀπὸ τὰ ὑπερῶα, οἱ εὐγενεῖς ἔβλεπαν τὸν Δεσπότη τους νὰ γίνεται Αὐτοκράτορας, ἐνῶ ἔξω ἀπὸ τὸν Ναό, ἡ φρουρά του καὶ οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως, κατὰ τὸ ἔθος τῆς Βασιλεύουσας, ἀνακήρυτταν αὐτόν, διὰ βοῆς, Αὐτοκράτορα! 

 Ὁ Ναὸς αὐτός, ποὺ ἦταν Μητροπολιτικὸς καὶ ἡ ἀρχιτεκτονική του ἀντανακλοῦσε τὴν κωνσταντινοπολίτικη παράδοση, ὑπέστη σημαντικὲς μετατροπές, προκειμένου νὰ ἀνταποκριθεῖ στὶς ἀνάγκες τῆς τόσο σημαντικῆς τελετῆς, ὅπως ἦταν ἡ στέψη τοῦ Αὐτοκράτορα. 

Οἱ οἰκοδομικὲς ἐργασίες γιὰ τὴν ἑτοιμασία του, πραγματοποιήθηκαν κατὰ τὸ χρονικὸ διάστημα ποὺ ὁ Δεσπότης τοῦ Μυστρᾶ, Κωνσταντῖνος, ἦταν ὑποψήφιος γιὰ τὸν Θρόνο, ἀφοῦ ὁ ἀδελφός του Ἰωάννης Η΄ Παλαιολόγος, ποὺ ἦταν Αὐτοκράτορας, ἀπεβίωσε στὸ τέλος Ὀκτωβρίου τοῦ 1448. 

Ἡ ἀρχικὴ μορφὴ τοῦ Ναοῦ, ποὺ κτίσθηκε στὰ πρῶτα χρόνια μετὰ τὸ 1263, ἦταν στὸν τύπο τῆς τρίκλιτης βασιλικῆς, μὲ ὑπερυψωμένο τὸ μεσαῖο κλίτος. Κατὰ τὴ μετατροπή του, ποὺ πραγματοποιήθηκε ἀπὸ τὸν Μητροπολίτη Ματθαῖο κατὰ τὸν χρόνο ποὺ ἀναφέραμε, ἀφαιρέθηκε ἡ παλαιὰ στέγη, προστέθηκαν ὑπερῶα, πάνω στοὺς τοίχους τῆς ἀρχικῆς βασιλικῆς καὶ ἡ στέγη πῆρε τὴ μορφὴ τοῦ σταυροειδοῦς ἐγγεγραμμένου πεντάτρουλου τύπου. 

Ἔτσι ὁ Ναὸς εἶχε στὸ ἰσόγειο τὴ μορφὴ τῆς τρίκλιτης βασιλικῆς καὶ στὸν ὄροφο, τοῦ σταυροειδοῦς ἐγγεγραμμένου ναοῦ μὲ τροῦλο. «Σὲ κάτοψη ὁ Ναὸς ἔχει σχῆμα παραλληλόγραμμο, ἐλαφρῶς ἀκανόνιστο μὲ συνολικὸ μῆκος 19,53 μ. (χωρὶς τὶς ἁψίδες 18,38 μ.) καὶ πλάτος 10,36 μ. δυτικὰ καὶ 10,28 μ. ἀνατολικά. Τὸ ἀκανόνιστο σχῆμα τοῦ ναοῦ ὀφείλεται, κατὰ πάσα πιθανότητα, στὴν ἀδυναμία χάραξης τῆς ὀρθῆς προβολῆς ἑνὸς ὀρθογωνίου παραλληλογράμμου πάνω σε ἐπικλινὲς ἔδαφος, στὸ ὁποῖο δὲ θὰ πρέπει νὰ ἔγιναν ριζικὲς ἐπεμβάσεις ἐξομάλυνσης, ὅπως φαίνεται, ὄχι μόνον ἀπὸ τὶς κλίσεις στὸ δάπεδο τοῦ ναοῦ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν ὕπαρξη τοῦ βράχου στὸ ἐσωτερικό του», (Μαρίνου Γεωργία, Ἅγ. Δημήτριος Ἡ Μητρόπολη τοῦ Μυστρᾶ, ΕΜΠ, Διδακτορικὴ Διατριβή, Ἀθήνα 1990, σ. 73). 

 Ὁ Ναὸς τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, ὕστερα ἀπὸ τὴ ριζικὴ ἀλλαγὴ τοῦ ἀρχιτεκτονικοῦ , ἀποτελεῖται πλέον ἀπὸ τὸν Νάρθηκα στὰ δυτικά του, τὸν κυρίως Ναό, τὰ ὑπερῶα στὰ πλάγια κλίτη του καὶ τὸ Ἱερὸ Βῆμα, ἐνῶ ἡ στέγη του φέρει ἕναν μεγάλο τροῦλο, διαμέτρου (3,46 μ.), «στὸ κεντρικὸ τετράγωνο τοῦ σταυροῦ καὶ τέσσερις μικρότερους στὰ γωνιακά του διαμερίσματα», (Μαρίνου Γ., ὄπ. π., σ. 343). Τὸ Ἱερὸ Βῆμα, ποὺ ἀποτελεῖ προέκταση τοῦ κυρίως Ναοῦ, χωρίζεται ἀπ’ αὐτὸν μὲ κτιστὸ τέμπλο καὶ στὸ ἐσωτερικό του, τρεῖς φαρδιοὶ τοῖχοι τοῦ προσδίδουν τὴν τριμερῆ διαίρεση ποὺ ἔχει καὶ ὁ κυρίως Ναός. Στοὺς τοίχους αὐτούς, ἀνοίγονται τοξοτὲς δίοδοι ποὺ ἐπιτρέπουν τὴν ἐπικοινωνία μεταξύ των διαμερισμάτων του, ἐνῶ ὁ φωτισμὸς του ἐξυπηρετεῖται ἀπὸ τρία μεγάλα δίλοβα παράθυρα, ποὺ ἀνοίγονται ἀπὸ ἕνα σὲ κάθε πλευρὰ τῆς τρίπλευρης ἁψίδας του. Στὴ μεσαία κόγχη τοῦ Ἱεροῦ, ὑπάρχει κτιστὸ σύνθρονο μὲ τρία κτιστὰ καθίσματα καὶ ψηλότερα ἀπὸ αὐτά, ἕνα τέταρτο μὲ μία μαρμάρινη πλάκα στὴ θέση τῆς ράχης, κάτω ἀπὸ τὸ μεσαῖο παράθυρο, ἀποτελεῖ τὸν θρόνο τοῦ ἐπισκόπου. Τὸ τέμπλο τοῦ Ναοῦ σήμερα ἔχει μία σύνθετη μορφή, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται καὶ στὰ τρία διαμερίσματα τοῦ Ἱεροῦ ἀπὸ μαρμάρινα μέλη μὲ ἀνάγλυφο διάκοσμο καὶ ἕνα κτιστὸ διάφραγμα, τῶν νεότερων χρόνων. Στὰ μαρμάρινα μέλη, ἀνήκουν τὰ ἐπιστύλια στὴ στέψη του, ἕνας κίονας στὴν Πρόθεση καὶ δύο προσκυνητάρια, τὰ ὁποῖα εἶναι τοποθετημένα στὸ δυτικὸ μέτωπο τῶν διαχωριστικῶν τοίχων τοῦ Ἱεροῦ. Ὁ κυρίως Ναός, φέρει ἀπὸ μία ἐξωτερικὴ θύρα σὲ κάθε πλάγια πλευρά του, μὲ αὐτὴ τῆς νότιας πλευρᾶς νὰ εἶναι ἐξωτερικὰ χτισμένη καὶ ἐσωτερικά, νὰ ἔχει ἔμπροσθέν της τὸν ξυλόγλυπτο ἐπισκοπικὸ θρόνο, ἔργο τοῦ 17ου αἰώνα. Ἐπίσης, μὲ τρεῖς θύρες, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ μεσαία εἶναι μεγαλύτερη τῶν ἄλλων, ὁ κυρίως Ναὸς ἐπικοινωνεῖ μὲ τὸν Νάρθηκα καὶ αὐτὸς μὲ τὴ σειρά του, ἔχει μία ἐξωτερικὴ θύρα στὸν δυτικό του τοῖχο. Ὁ κυρίως Ναὸς χωρίζεται σὲ τρία κλίτη, ἀπὸ δύο τοξοστοιχίες, μὲ τρεῖς κίονες ἡ κάθε μία. Οἱ κίονες, ἐκτὸς ἀπὸ τὸν μεσαῖο καὶ τὸν ἀνατολικό, τῆς βόρειας κιονοστοιχίας, ἀποτελοῦνται ἀπὸ βάση, κορμό, κιονόκρανο καὶ ἐπίθημα. «Οἱ διαστάσεις τῶν κορμῶν δὲν εἶναι ἴσες, διότι ὅλοι ἀποτελοῦν ἀρχιτεκτονικὰ μέλη σὲ δεύτερη χρήση, ποὺ προῆλθαν κατὰ πᾶσα πιθανότητα ἀπὸ παλαιοχριστιανικὰ κτίρια», (Μαρίνου Γ., ὄπ. π., σ. 85). 

 Στὸ κέντρο τοῦ Ναοῦ, ἀκριβῶς κάτω ἀπὸ τὸν κεντρικὸ τροῦλο του, ἔχει τοποθετηθεῖ ἡ πλάκα μὲ τὸν δικέφαλο ἀετό, διαστάσεων 0,76 χ 0,76 μ., ὅπου σύμφωνα μὲ τὴν παράδοση, στάθηκε ὁ Κωνσταντῖνος, κατὰ τὴν ὥρα τῆς στέψης του σὲ Αὐτοκράτορα. 

Ἡ ζωγραφικὴ διακόσμηση τοῦ Ναοῦ, ἀποτελεῖται ἀπὸ τοιχογραφίες ποὺ ἔχουν γίνει σὲ διαφορετικὲς ἐποχὲς καὶ ἀσφαλῶς ἀπὸ διαφορετικοὺς ζωγράφους. Οἱ σωζόμενες τοιχογραφίες, διακρίνονται σὲ τρεῖς κύριες φάσεις : Στὴν πρώτη φάση ἀνήκουν αὐτὲς ποὺ ἔγιναν, ἀνάμεσα στὰ ἔτη 1270 - 1285, τῆς «σχολῆς Α», κατὰ τὸν κορυφαῖο βυζαντινολόγο, Μανόλη Χατζηδάκη καὶ βρίσκονται: α) στὸ τεταρτοσφαίριο τοῦ Ἱεροῦ μὲ τὴ Θεοτόκο καὶ τὴ σκοπίμως σβησμένη μορφὴ ἱεράρχη σὲ προσκύνηση (προφανῶς μεταθανάτια τιμωρία), 

β) στὸ Διακονικὸ καὶ ἀνατολικὸ μέρος τοῦ νότιου κλίτους καὶ 

γ) στὴν Πρόθεση μὲ τὸ βόρειο κλίτος. 

Οἱ ἐν λόγω τοιχογραφίες, σύμφωνα μὲ τὸν Χατζηδάκη, «ἀντιπροσωπεύουν τὴν καλλιτεχνικὴ ἔκφραση τῆς ἐποχῆς, σὲ ὑψηλὸ ἐπίπεδο, καθὼς συνδέονται μὲ ἡγετικοὺς κύκλους Ἑλληνικοὺς καὶ ἄλλους », (Χατζηδάκης Μ., Νεώτερα ἀπὸ τὴ Μητρόπολη τοῦ Μυστρᾶ, ΔΧΑΕ 1977 - 1979, σσ. 143 - 179). 

Στὴ δεύτερη φάση (1291 - 1315), ἀνήκουν οἱ ὑπόλοιπες τοιχογραφίες στὸ Ἱερὸ Βῆμα, καθὼς καὶ αὐτὲς στὸ μεσαῖο κλίτος, στὴ δυτικὴ πλευρὰ τοῦ νότιου κλίτους καὶ στὸν Νάρθηκα, ἐνῶ στὴν τρίτη φάση (πρῶτο μισὸ 15ου αἰώνα), ἐντάσσονται οἱ τοιχογραφίες τοῦ τρούλου καὶ τῶν σφαιρικῶν τριγώνων ποὺ τὸν στηρίζουν. 

Στὴ νότια πλευρὰ τοῦ κεντρικοῦ κλίτους τοῦ κυρίως Ναοῦ, βλέπει κανεὶς τὶς ἀποκεφαλισμένες μορφὲς ἀπὸ τὶς σκηνὲς τοῦ Χριστολογικοῦ κύκλου, λόγω τῆς πρόσθεσης τοῦ ὀρόφου στὴν ἀρχικὴ βασιλική, ἐνῶ στὸν Νάρθηκα, ἐντυπωσιάζει ἡ σύνθεση τῆς Δευτέρας Παρουσίας τοῦ Χριστοῦ. 

 ΟΣΙΟΣ ΝΙΚΩΝ207

Ο Μυστράς τίμησε με μεγαλοπρέπεια τον Πολιούχο του Άγιο Σπυρίδωνα

Με εκκλησιαστική λαμπρότητα εόρτασε ο Μυστράς τον Πολιούχο του Άγιο Σπυρίδωνα Επίσκοπο Τριμυθούντος τον θαυματουργό. Την κυριώνυμη ημέρα της εορτής τελέσθηκαν ο Όρθρος, η αρτοκλασία και στη συνέχεια η πανηγυρική Αρχιερατική Θεία Λειτουργία προεξάρχοντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη μας κ. Ευσταθίου, τον οποίο συνεπικούρησαν κληρικοί από την ευρύτερη περιοχή.

Στην μελίρρυτη και μεστή νοημάτων ομιλία του ο σεπτός Ποιμενάρχης μας αναφέρθηκε στον τιμώμενο Άγιο, που ήταν προστάτης των φτωχών, πατέρας των ορφανών και δάσκαλος των αμαρτωλών. Ιδιαίτερα στάθηκε στην λέξη ‘’πατέρας’’, που χαρακτήριζε τον Άγιο Σπυρίδωνα, αφού κατά τη διάρκεια του βίου του αναδείχθηκε υπόδειγμα φυσικού και πνευματικού πατέρα. Ο Σεβασμιώτατος κατακλείοντας την ομιλία του, ευχήθηκε στο πυκνό εκκλησίασμα και σε όλους τους Μυστριώτες να έχουν την ευλογία και την χάρη του Αγίου Σπυρίδωνα.

Ακολούθησε η καθιερωμένη από τις αρχές του περασμένου αιώνα, λιτάνευση της Ιερής Εικόνας στους κεντρικούς δρόμους του Μυστρά, υπό τους παιανισμούς της Φιλαρμονικής του Δ. Σπάρτης, της οποίας ο Άγιος Σπυρίδωνας είναι και προστάτης.