Δημήτριος Μακρής (1772-1841 Γαβαλού Αιτωλίας)

Γράφει ο IΩΑΝΝΗΣ ΚΡΑΣΣΑΣ Αντιστράτηγος ε.α.

 «Ὁ μόνος ἲσως τῶν συγχρόνων οπλαρχηγῶν τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος, ὃστις δὲν φίλησε ποτέ τουρκικήν ποδιάν». Σπυρίδων Τρικούπης.

 

 Ο Δημήτριος Μακρής γεννηθηκε το 1772 στο χωριό Γαβαλού της Αιτωλίας. Το πραγματικό του επώνυμο ήταν Πραγγέλης, αλλά ονομάστηκε Μακρής λόγω του ύψους του. Ο πατέρας του Βαγγέλης ήταν εύπορος κτηματίας της περιοχής. 

Δεκαπεντάχρονος σκότωσε έναν Τούρκο Αγά. Το 1790, μετά τον θάνατό του πατέρα του, ακολούθησε τον αρματολό Γιώργη Σφαλτό. Όταν ο Αλή Πασάς δολοφόνησε τον Σφαλτό, ο Μακρής ανέλαβε αρχηγός, των κλεφτών, διακρινόμενος τόσο για την παλληκαριά του, όσο και για τον χαρακτήρα του. Παρά τις προσπάθειές του ο Αλή Πασάς δεν κατόρθωσε ούτε να τον συλλάβει, ούτε να τον εξαγοράσει. 

Το 1819 ορκίσθηκε μέλος της Φιλικής Εταιρείας στην Ιερά Μονή Κατερινούς(πλησίον της γενέτειρας του), απ’ τον ηγούμενο της μονής Δανιήλ. Σύμφωνα με τον Ιωάννη Παπαρηγόπουλο, γραμματέα του Ρωσικού Προξενείου στην Πάτρα, ο οποίος ήταν παρων στην ορκωμοσία, η συγκίνηση του Μακρή ήταν τόσο μεγάλη που με τα δυσκολίας κατόρθωσε να αρθρώσει το κείμενο του όρκου. 

Όταν ο Αλή Πασάς κηρύχθηκε αποστάτης του σουλτάνου, ο Μακρής διορίστηκε αρματολός του Ζυγού. 

 Ο Επαναστάτης 

 Ο Μακρής πρωτοστάτησε στον ξεσηκωμό της Δυτικής Ελλάδος. 

Την 5η Μαρτίου 1821 επιτέθηκε σε τουρκική χρηματαποστολή, που μετέφερε εισπραχθέντες φόρους, κινούμενη από το Μεσολόγγι στην Ναύπακτο. Η χρηματική λεία δόθηκε για τις ανάγκες της επαναστάσεως στο ταμείο του Μεσολογγίου.

 Την 21η Μαΐου 1821 απελευθέρωσε το Αιτωλικό και επέτρεψε στους Τούρκους κατοίκους του που παραδόθηκαν να μεταβούν στο Βραχώρι(Αγρίνιο). Το Νοέμβριο του 1822 πήρε μέρος στην πολιορκία της Άρτας και στην συνέχεια ακολουθήσε τον Μαυροκορδάτο στην εκστρατεία του στην Δυτική Ελλάδα. Μετά την ήττα στην μάχη του Πέτα συμμετείχε στην πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου, από τον Ομέρ Βρυώνη. Ο Ιωάννης Μαρίνος ο κυνηγός του Τούρκου Πασά ειδοποίησε τον γραμματικό του Μακρή, ότι οι Τούρκοι θα επιτεθούν ανήμερα των Χριστουγέννων του 1822. Την επόμενη χρονιά η κυβέρνηση του απένειμε τον βαθμό του Στρατηγού. 

 Εκ των Πρωταγωνιστών της Εξόδου 

 Τον Απρίλιο του 1824, μετά από υπόδειξη του Μαυροκορδάτου διορίσθηκε μέλος του δικαστηρίου που δίκασε τον Καραϊσκάκη για προδοσία. Απέφυγε να πάρει μέρος στον πρώτο εμφύλιο. Παρείχε μάλιστα προστασία στον Νικηταρά, ο οποίος κατέφυγε στο Μεσολόγγι καταδιωκόμενος από τους «κυβερνητικούς». 

Κατά την δεύτερη πολιορκία του Μεσολογγίου από τον Ιμπραήμ και τον Κιουταχή υπήρξε από τους κύριους συντελεστές της αμύνης. Κατά την διάρκεια της πολιορκίας νυμφεύθηκε την Ευπραξία, θυγατέρα του προεστού Στάμου Ραζηκότσικα, με την οποία απέκτησε στην συνέχεια τρεις υιούς και μία θυγατέρα. Την 10 Απρίλιου 1826 κατά την Έξοδο των Πολιορκουμένων υπήρξε ο αρχηγός της μίας εκ των τριών φαλάγγων. Επικεφαλής στις άλλες δύο ήταν ο Κίτσος Τζαβέλλας και ο Νότης Μπότσαρης. Ο Δημήτριος Μακρής κατά την έξοδο, δεν ίππευσε το άλογο του, αλλά κινήθηκε πεζή όπως οι υπόλοιποι. Όταν οι επιζήσαντες των τριών φαλάγγων συναντήθηκαν στο όρος Ζυγός(Αράκυνθος), ήταν ο μόνος που έφερε όλον τον οπλισμό του και την κάπα του. 

Το 1826 πήρε μέρος στην και έλαβε μέρος στη μάχη της Αράχοβας, στην Ανατολική Στερεά (18 Νοεμβρίου 1826). 

Μετά τον θάνατο του Καραϊσκάκη(23 Απριλίου 1827) και το προσκύνημα που ακολούθησε, αρνήθηκε να συμβιβαστεί και επανήλθε στα βουνά.

 Ανιδιοτελής και Ακέραιος 

 Προσέφερε τις υπηρεσίες στον πρώτο κυβερνήτη της Ελλάδος, Ιωάννη Καποδίστρια και συμμετείχε στην εκστρατεία του Άγγλου στρατηγού Ρίτσαρντ Τσώρτς στην Δυτική Στερεά Ελλάδα. Μετά την απελευθέρωση απέφυγε να ζητήσει δημόσια αξιώματα και δεν δέχθηκε την θέση του υπασπιστού που του προσέφερε ο Βασιλεύς Όθων. Ονομάσθηκε αξιωματικός της βασιλικής φάλαγγος.1 

Διακατεχόμενος από ισχυρό τοπικιστικό πνεύμα δεν θέλησε να απομακρυνθεί από την ιδιαίτερη πατρίδα του, ασχολούμενος με την γεωργία και την κτηνοτροφία, έως τον θάνατό του. Ο Δημήτριος Μακρής υπήρξε αγνός πατριώτης, ανδρείος, ηθικός, τίμιος, και ικανότατος στρατιωτικός. Ο ιστορικός Ιωάννης Φιλήμων τον περιγράφει ως εξής: «Ἀρχαϊκώτατος, ἀπλοηθέστατος, καὶ ἀπονήρευτος, σκεπτικός δε καὶ ὁλιγόλογος, ἐφερε πάντοτε ἀμετάβλητον τήν ἀθώαν καρδίαν καὶ ἀκατάβλητον τήν σπάνιαν ἀνδρείαν δι’ ὣν πάρα τῆς φύσεως ἧτο προικισμένος». 

Στο δημαρχείο του Μεσολογγίου είναι τοποθετημένα τα όπλα του Δημήτριου Μακρή και ανάμεσά τους το ασημένιο καριοφίλι του, ο φημισμένος Λιάρος, για το οποίο ο ποιητής της επαναστάσεως Τριαντάφυλλος Σποντής αφιέρωσε το παρακάτω ποίημα: 

 Τουρκικά ἔστρωνες κουφάρια 

 Εἲς τόν πύρινόν σου δρόμον 

 Εἲς τούς χρόνους τῆς σκλαβιᾶς μας 

 Τό τουφέκι σου ὁ Λίαρος 

 Ἒσπειρε παντοῦ τόν τρόμον .

 1 Η φάλαγγα υπήρξε στρατιωτικό σώμα που ιδρύθηκε από τον Βασιλέα Όθωνα, στην οποία κατατάσσονταν, όσοι από τους αγωνιστές του Ι821, δεν μπορούσαν να καταταχθούν στον τακτικό στρατό, είτε λόγω ηλικίας, είτε λόγω ελλείψεως στοιχειώδους μορφώσεως και άλλων απαιτούμενων προσόντων.

ΕΘΝΙΚΗ ΗΧΩ ΜΑΡ2021

Ο ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ ΗΤΑΝ Η ''ΑΟΡΑΤΟΣ ΑΡΧΗ'' ΕΝ ΓΝΩΣΕΙ ΤΟΥ ΤΣΑΡΟΥ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ.

Ο  ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ  ΗΤΑΝ Η  ''ΑΟΡΑΤΟΣ  ΑΡΧΗ'' ΤΗΣ  ΦΙΛΙΚΗΣ  ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΕΝ  ΓΝΩΣΕΙ  ΤΟΥ  ΤΣΑΡΟΥ  ΤΗΣ  ΡΩΣΙΑΣ.    ΧΡΩΣΤΟΥΜΕ  ΩΣ  ΕΘΝΟΣ  ΑΙΩΝΙΑ  ΕΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗ  ΣΤΟΝ ΤΣΑΡΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ Α΄ ΤΟΝ ΜΕΓΑ ΕΥΕΡΓΕΤΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ..

Ο ΤΣΑΡΟΣ  ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ  Α΄ ΠΟΥ  ΕΚΟΙΜΗΘΗ  ΩΣ  ΑΓΙΟΣ  ΘΕΟΔΩΡΟΣ ,ΕΧΟΝΤΑΣ  ΠΑΡΑΙΤΗΘΗ ΚΑΙ ΖΩΝΤΑΣ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΙΠΟ ΒΙΟ ΤΟΥ ΑΝΩΝΥΜΩΣ  ΕΝ ΣΑΛΟΤΗΤΙ.  

ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ : Ποιὸς ἦταν ἡ πραγματικὴ "Ἀόρατη Ἀρχή".

Παλιὰ ἀπορία γιὰ ὅλους τούς ΦΙΛΙΣΤΟΡΕΣ ἀποτελεῖ τὸ ἐρώτημα  
πῶς εἶναι δυνατόν 3 ἄσημοι καὶ "ἀποτυχημένοι" ἔμποροι, οἱ ΣΚΟΥΦΑΣ, ΤΣΑΚΑΛΩΦ, ΞΑΝΘΟΣ, νὰ πέτυχαν τὸ ΤΙΤΑΝΙΟ ΕΡΓΟ τοῦ  ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 1821.

Ὡς γνωστόν, ἡ Φιλικὴ Ἑταιρεία  —ὅπως καὶ ἄλλες παρόμοιες ΜΥΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ τῆς ἐποχῆς πχ ΚΑΡΜΠΟΝΑΡΟΙ στὴν Ἰταλία— άκολουθοῦσε τὴν δομὴ τῶν ΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΣΤΟΩΝ μὲ Τυπικὰ Μύησης, Μυστικά κλπ. Ὡστόσο, ἡ Φιλικὴ Ἑταιρεία ΔΕΝ ἦταν Τεκτονικὴ Στοά, ἄν καὶ μερικὰ μέλη της —πχ ΞΑΝΘΟΣ—ὑπῆρξαν Τέκτονες.

Ἡ Φιλικὴ Ἑταιρεία ἱδρύθηκε μιὰ ΠΕΡΙΕΡΓΗ χρονιά, τὸ 1814·ἐποχὴ ποὺ ὁ ΝΑΠΟΛΕΩΝ—ἠττηθεὶς στὴν Ρωσία—εἶναι ΕΞΟΡΙΣΤΟΣ ΣΤΗΝ ΝΗΣΟ ΕΛΒΑ καὶ οἱ Μ.Δυνάμεις ὀργανώνουν τὴν ΝΕΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΤΑΞΗ στὸ Συνέδριο τῆς Βιέννης μὲ τὴν δημιουργία τῆς ΙΕΡΑΣ ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ, ἡ ὁποία ἀποτελοῦσε ἐπιδίωξη κατεξοχὴν τοῦ ΤΣΑΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ τοῦ ὁποίου εὐνοούμενος ὑπουργὸς ἐξωτερικῶν ἦταν ὁ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (κυρίως μετὰ τὴν διπλωματικὴ ἐπιτυχία του ποὺ ἦταν ἡ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ Η ΟΥΔΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΒΕΤΙΑΣ τὸ 1813).

Στὸν Καποδίστρια ἐπίσης ὀφείλεται τὸ ὅτι ΔΕΝ ΠΡΟΣΕΚΛΗΘΗ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΒΙΕΝΝΗΣ  Η ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ , 
ποὺ καὶ αὐτὴ εἶχε ὑποστεῖ εἰσβολὴ τῶν δυνάμεων τοῦ Ναπολέοντα μὲ τὴν ἐκστρατεία στὴν Αἴγυπτο ,τὸ 1798.

Μὲ βάση τὶς παραπάνω πολιτικὲς ἐξελίξεις ΚΑΙ ΚΥΡΙΩΣ ΤΗΝ ΗΤΤΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΙΑ ΤΟΥ ΝΑΠΟΛΕΟΝΤΑ φαίνεται ἐντελῶς παράδοξη  — γιὰ νὰ μὴν πῶ ΑΚΑΙΡΗ— ἡ χρονικὴ περίοδος ἵδρυσης τῆς Ἑταιρείας τῶν Φιλικῶν.

ΕΚΤΟΣ ΑΝ ΣΥΝΕΒΑΙΝΕ ΚΑΤΙ ΑΛΛΟ
ποὺ ἀγνοοῦμε —ΑΝ ὄντως ἀγνοοῦμε..—
καὶ ἡ ἵδρυση τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας ὐπῆρξε σχέδιο τοῦ Καποδίστρια (ἐν ἀγνοίᾳ πολλῶν Φιλικῶν..)

Τὶ ἐννοῶ·

Μπορεῖ νὰ ἔχει ἐπικρατήσει στὰ σχολικά ἐγχειρίδια ἡ ἀντίληψη ὅτι ὁ Ι.  Καποδίστριας ἦταν ΑΡΝΗΤΙΚΟΣ πρὸς τὴν Φιλική Ἑταιρεία  (ἄποψη βεβαίως τοῦ ΦΙΛΗΜΟΝΟΣ, κύριας πηγῆς γιὰ τὴν ἱστορία τῶν Φιλικῶν-ἀλλὰ ὄχι καὶ τῆς μόνης..), ὡστόσο ὑπάρχει μιὰ πληθώρα πηγῶν  ποὺ ὑποστηρίζει ὅτι  Ο ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ ΗΤΑΝ Η "ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ" ΑΟΡΑΤΗ ΑΡΧΗ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ  μὲ ἀπώτατο στόχο τῆς δημιουργίας μιᾶς..ἑλληνικῆς ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ "Ελβετίας"  στὴν νότια Ἑλλάδα καὶ τὰ Ἑπτάνησα, ἑνὸς δηλ. ΚΡΑΤΟΥΣ—ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗΣ  ὑπὸ τὴν ἐγγύηση τῶν Μ.Δυνάμεων καὶ τὴν προστασία τῶν Ρώσων βεβαίως καὶ  κατ'ἀναλογίαν τῶν Παραδουνάβειων Ἡγεμονιῶν καὶ φυσικὰ καθ'ὀμοίωσιν τῆς οὐδέτερης ΕΛΒΕΤΙΑΣ  καθ' ὅσον ὁ Καποδίστριας ὑπῆρξε, ὡς γνωστόν, ὁ ἐμπνευστὴς & δημιουργός ,τὸ 1813, τοῦ ΕΛΒΕΤΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ,ὡς ΟΥΔΕΤΕΡΗΣ ΖΩΝΗΣ μεταξὺ Δυτικῶν Δυνάμεων & Ρωσίας  - κατ' ἐντολὴν τοῦ Τσάρου, βεβαίως.

Γράφει ὁ ΑΜΒΡΟΣΙΟΣ ΦΡΑΝΤΖΗΣ,στὴν "Επίτομη Ιστορία" του (Α'τομ. 72-76)  ὅτι ὁ Καποδίστριας ἦταν ὀ Ἀρχηγὸς τῆς Φιλικῆς, μὲ τὴ συνεργασία τοῡ  Μαυροκορδάτου-Φιραρῆ καὶ τῶν Ὑψηλάντηδων.

Ἀναφέρει ὁ Φραντζῆς ὅτι ὁ ἴδιος ὁ Καποδίστριας εἶχε ἀποκαλύψει στοὺς Ὑψηλάντηδες ὅτι ,ἐν γνώσει τοῦ Τσάρου, εἶχε ἱδρύσει στὴ Βιέννη τῆν ΦΙΛΟΜΟΥΣΟ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ,ΩΣ ΠΡΟΚΑΛΥΜΜΑ ΤΗΣ ΦΙΛΙΚΗΣ ,μὲ στόχο τὸν συντονισμό τῆς Ἐξέγερσης κατὰ τῶν Τούρκων.

Ο Π. ΕΝΕΠΕΚΙΔΗΣ  στὸ πολὺ γνωστὸ σὺγγραμμα του  "ΡΗΓΑΣ-ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ-ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ" 
(1965, σ.192-193)—βλ ΦΩΤΟ-—γράφει μελετῶντας τὰ Ἀρχεῖα τῆς Βιέννης καὶ τῆς Ἁγ. Πετρούπολης  ὅτι ὁ Καποδίστριας ἤδη ἀπὸ τὸ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΒΙΕΝΝΗΣ (1814) ἔχοντας ἱδρύσει ἐκεῖ , δημοσίως, τὴν ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ ΤΩΝ ΜΟΥΣΩΝ  (=Φιλόμουσος Ἑταιρεία) χρησιμοποιεῖ τοὺς ἀρχηγούς της ΑΝΘΙΜΟ ΓΑΖΗ καὶ ΙΓΝΑΤΙΟ ΟΥΓΓΡΟΒΛΑΧΙΑΣ ὡς συνδέσμους μὲ τό..ΕΝΟΠΛΟ τμῆμα τῶν Φιλομούσων, τουτέστιν τὴν μετέπειτα ἱδρυθεῖσα ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΩΝ ΦΙΛΙΚΩΝ —κάτι βεβαίως ποὺ δὲν ἔχει διαφύγει ἀπὸ τὸ ἄγρυπνο μάτι τοῦ Μέττερνιχ..
.

Παρόμοια, περί Ἀρχηγίας τῶν Φιλικῶν ἀπὸ τὸν Καποδίστρια  γράφει καὶ ὁ ΝΙΚ. ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ  στὰ "Ἀπομνημονεύματα" του  (μετ. Ε. Μωραιτίνη-Πατριαρχέα, Κέδρος, 1986) 
ὅπως ἐπίσης καὶ μιὰ ὄχι γνωστὴ πηγὴ 
τῆς ἐποχῆς,ὁ Π. ΚΑΛΕΒΡΑΣ  στὰ δύο συγγράμματα του :

"Επιστολαί.. Ἑταιρεῖαι κλπ" (1856)

καὶ

"Πολιτικός βίος Καποδίστρια.." (1873).

Ο ΚΑΛΕΒΡΑΣ μάλιστα ἀναφέρει καὶ τὴν μύηση τοῦ ἰδίου στὴν Ἑταιρεία τοῦ ΦΟΙΝΙΚΟΣ, ποὺ ἦταν δημιούργημα τοῦ Καποδίστρια  καὶ πρόδρομος τῆς Φιλικῆς(1856,11-24). 

[Ὑπάρχει ἐξάλλου κι ἡ ἀναφορὰ τῆς Λ. ΤΥΡΧΑΪΜ  —ἐρωμένης τοῦ Ἀλ.Ὑψηλάντη— στὰ "Ἀπομνημονεύματά" της ὅπου κατηγορεῖ τὸν Καποδίστρια ὅτι παρέσυρε τὸν Ὑψηλάντη στὴν Ἐξέγερση στὴν Μολδοβλαχία καὶ ἀφοῦ τὸν   χρησιμοποίησε γιὰ νὰ ἐξυηρετήσει τὸ σχέδιο τῆς ἀπελευθέρωσης τῆς νοτίου Ἑλλάδος,κατόπιν τὸν ἐγκατέλειψε..]

Ἐπίσης ὑπάρχει καὶ ἡ περίφημη ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΤΗΣ ΦΙΛΙΚΗΣ στὴν ὁποία κάθε γράμμα ἀποτελεῖ τὸ ΑΡΚΤΙΚΟ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΤΙΚΟΥ ΟΝΟΜΑΤΟΣ τῶν 9 "πρώτων" στὴν Ἱεραρχία  (σύμφωνα μὲ τὰ λεγόμενα τοῦ ΞΑΝΘΟΥ) ὅπως ἀποφασίστηκε τὸ 1818 στὴν Κων/πολη.

Μέχρι τώρα μόνο τὸ γράμμα Ι, στὸ πάνω μέρος τῆς σφραγίδας τῶν Φιλικῶν δὲν εἶχε ἀποδοθεῖ σὲ κάποιον ἐκ τῶν γνωστῶν ἱδρυτῶν της,
.

γράμμα (ὅπως, παρατήρησε ὁ Λιθοξόου) ἀνήκει βεβαίως στὸν ΙΩΑΝΝΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ. (βλ. Φωτο)


Βέβαια, ὅταν ἡ Φιλικὴ Ἑταιρεία ἐξαπλώθηκε παντοῦ, δὲν μποροῦσε πιὰ νὰ εἶναι ἀρχηγός της,ἔστω καὶ ὡς Ἀόρατη Ἀρχή, ὁ ἴδιος ὁ Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν τοῦ Τσάρου, γι αὐτὸ καὶ παραχώρησε στὴν Ἀρχηγία στὸ ΑΛ. ΥΨΗΛΑΝΤΗ. 
Εἶναι σαφὲς ὅτι ΔΕΝ ΘΑ ΤΟ ΕΙΧΕ ΚΑΝΕΙ ΑΥΤΟ Ο ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ, ΑΝ ΔΕΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕ ΤΟ ΟΛΟ ΕΓΧΕΙΡΗΜΑ ΤΩΝ ΦΙΛΙΚΩΝ, ἀφοῦ ὁ Ὑψηλάντης δὲν ἦταν ἕνας τυχαῖος ἀξιωματικὸς στὸν Ρωσικὸ Στρατό, ἀλλὰ Ἥρωας τῶν Ρωσικῶν Πολέμων καὶ κυρίως ΥΠΑΣΠΙΣΤΗΣ ΤΟΥ ΤΣΑΡΟΥ.

Καὶ ὅλες οἱ πηγὲς συμφωνοῦν, ὅτι αὐτὸν πρότεινε ὁ Καποδίστριας ὡς ΟΡΑΤΗ Ἀρχὴ στὴν πολυπληθῆ πιὰ Ἑταιρεία τῶν Φιλικῶν.

Τούτων λεχθέντων, τὸ λιγώτερο ποὺ μποροῦμε νὰ παρατηρήσουμε, στὸν περιορισμένο χῶρο μιᾶς ἀνάρτησης, εἶναι ὅτι ὁ Καποδίστριας μὲ τὸν Ὑψηλάντη καὶ τοὺς Φιλικούς ΕΠΕΔΙΩΞΕ ΜΕΣῼ ΡΩΣΟ-ΤΟΥΡΚΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ τὸ 1821 τὴν δημιουργία ἐλεύθερου ἑλληνικοῦ κράτους σὲ μιὰ δύσκολη συγκυρία γιὰ τὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία λόγῳ τῆς ΑΝΤΑΡΣΙΑΣ ΤΟΥ ΑΛΗ ΠΑΣΑ·
ὁ Μοριᾶς ἦταν ἀφρούρητος ἐπειδὴ ὅλες οἱ δυνάμεις τοῦ ΧΟΥΡΣΙΤ ἐκ Πελοποννήσου πολιορκοῦσαν τὸν Ἁλῆ στὴν ΗΠΕΙΡΟ..
Τελικὰ τὸ Σχέδιο τοῦ Καποδίστρια μπορεῖ στὸ σκέλος τοῦ ρωσοτουρκικοῦ πολέμου νὰ ἀπέτυχε ΛΟΓῼ ΤΕΛΙΚΗΣ ΔΙΣΤΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΤΣΑΡΟΥ
—ἔπαιξε ρόλο ἐδῶ κι ἡ διπλωματία Μέττερνιχ καὶ ὁ φόβος τῆς ἀγγλικῆς ἀντίδρασης—ὅμως ἀνάγκασε σὲ ἐμπλοκὴ δύο χρόνια μετά, ΤΗΣ ΙΔΙΑΣ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΑΣ  ὅταν τὰ ἡνία τοῦ Φόρεϊν Οφις ἀνέλαβε ὁ Γ. ΚΑΝΝΙΝΓΚ.
__________

ΥΓ. Στὸ κλασσικὸ του σύγγραμμα γιὰ τὸν Καποδίστρια ὁ Ρῶσος ἱστορικὸς ΓΡ. ΑΡΣ γράφει ὅτι ἀπὸ ΤΑ ΡΩΣΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΔΕΝ ΠΡΟΚΥΠΤΕΙ ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΟΥ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ στὰ γεγονότα .

Καὶ βεβαίως ἀπὸ τὰ ΕΠΙΣΗΜΑ ΚΡΑΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ δὲν θὰ μποροῦσε νὰ προκύψει κάτι τέτοιο γιὰ τὸν ΥΠΕΞ της.

Δὲν ἀπαντᾶ ὅμως ὁ ΑΡΣ στὸ έρώτημα γιατὶ  Ο ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ ΔΕΝ ΕΣΠΕΥΣΕ ΝΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΕΙ ΤΟΝ ΤΣΑΡΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΙΧΕ ΜΕ ΤΟΝ ΥΨΗΛΑΝΤΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΞΑΝΘΟ;

Ἤ μήπως τὸν ἐνημέτωσε ,ἀλλὰ ΠΡΟΦΟΡΙΚΩΣ, ὁπότε ΚΑΙ ὁ Τσἀρος Ἀλέξανδρος ΗΤΑΝ ΕΝΗΜΕΡΟΣ τῶν σχεδιαζομένων;

Καὶ κάτι τελευταῖο· δὲν θὰ φαινόταν ὁ Καποδίστριας στὰ μάτια τοῦΤσάρου, λόγῳ τοῦ Κινήματος τοῦ Ὑψηλάντη,ὡς ἀνίκανος ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν 
ΑΦΟΥ ΡΑΔΙΟΥΡΓΟΥΣΑΝ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΥΤΗ ΤΟΥ  ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΚΑΙ ΔΕΝ ΠΗΡΕ ΧΑΜΠΑΡΙ ; 
ἤ ἀκόμα χειρότερα, δὲν θὰ παρουσιαζόταν ὡς ΠΡΟΔΟΤΗΣ ΤΩΝ ΡΩΣΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ἀφοῦ ἦταν ὁ ΙΔΙΟΣ ὁ Καποδίστριας  Ο ΙΘΥΝΩΝ ΝΟΥΣ τῆς ἑλληνικῆς ἐπανάστασης; 
Ἡ γνώμη μου λοιπὸν εἶναι ὃτι καὶ Ο ΤΣΑΡΟΣ ΗΤΑΝ ΕΝΗΜΕΡΟΣ ΤΩΝ ΤΕΚΤΑΙΝΟΜΕΝΩΝ  —δὲν μποροῦσε ὁ Καποδίστριας τόσο πολὺ καὶ τόσο ἀνεξέλεγκτα νὰ αὐτενεργοῦσε...
ΚΑΙ ΑΥΤΟ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΕΤΕΠΕΙΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΤΣΑΡΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ μετὰ τὴν ἀποτυχία τοῦ Κινήματος τοῦ Ὑψηλάντη στὶς Παραδουνάβειες Ἡγεμονίες.(πχ. Μετα το 1828 ο ο Τσάρος Νικολαος Α' ,αδελφος του Αλεξανδρου Α', απέστειλλε 3.750.000 γαλλικά φράγκα ως βοηθεια στον Καποδιστρια ,το πρωτο ρευστο στο Ελληνικο Δημοσιο).

ΠΗΓΗ ΕΔΩ  ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΚΟΥΤΟΥΛΑΣ 

Καποδίστριας: Οι Τούρκοι καταλαβαίνουν μόνο τήν γλώσσα τής βίας, όχι τής διπλωματίας.

 

Οκτωβρίου 23, 2020

γράφει ο Ιωάννης Παπακωνσταντίνου

Σύμφωνα με τόν Καποδίστρια, οι Έλληνες θα κατόρθωναν να απελευθερωθούν από τόν Οθωμανικό ζυγό και παράλληλα να προασπίσουν τήν απελευθερωθείσα Ελληνική Επικράτεια, μόνον “διὰ τῆς δυνάμεως τῶν ὅπλων” και όχι διά “διαπραγματεύσεων” ή διά διπλωματίας κατευνασμού τών Τούρκων.

Αυτήν τήν πάγια άποψή του, ο Καποδίστριας τήν διετύπωσε ρητώς ενώπιον τού Τσάρου Αλεξάνδρου Α΄ τόν Αύγουστο 1821 (προφορικά) και μετέπειτα ενώπιον τού Τσάρου Νικολάου Α΄ τόν Δεκέμβριο 1826 (γραπτά), προετοιμάζοντας τό διπλωματικό έδαφος για τίς πολλαπλές πολεμικές επεμβάσεις τών Μεγάλων Δυνάμεων τό 1827-1829 υπέρ τών Ελλήνων στον Αγώνα τής Παλιγγενεσίας. Ενδεικτικά, στο από 12 Δεκεμβρίου 1826 ιστορικό υπόμνημα-παρέμβασή του προς τόν Τσάρο Νικόλαο Α΄, ο Καποδίστριας εισηγείτο μεταξύ άλλων τά εξής:1 

“Tὸ νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι δυνάμεθα νὰ παρωθήσωμεν διὰ διαπραγματεύσεων τοὺς Τούρκους νὰ συμπεριφέρονται κατὰ ἕναν ἀνθρώπινο καὶ λογικὸ τρόπο, σημαίνει ὅτι περιφρονοῦμεν τὴν ἐμπειρίαν αἰώνων καὶ ὰγνοοῦμεν τὴν δικήν μας ἐμπειρίαν. Ἐπομένως μόνον διὰ τῆς δυνάμεως τῶν ὅπλων θὰ δυνηθῶμεν, ἐὰν ὑφίστανται ἀκόμη περιθώρια χρόνου, νὰ φέρωμεν τὴν ειρήνην εἰς τὴν Ἀνατολικήν Μεσόγειον καὶ τὴν Δυτικὴν Ασίαν [Λεβάντες] χωρὶς νὰ παρακινδυνεύσωμεν τὴν γενικὴν συμμαχίαν [τῶν Μεγάλων Δυνάμεων].”

(To hope that by negotiation we can bring the Turks to behave to Christians in a humane and reasonable fashion means that we disdain the experience of the ages and ignore our own experience. Therefore only by force of arms can we, if there is still time, bring peace to the Levant without endangering the general alliance.)

Ο Καποδίστριας προέβλεψε τότε (ορθώς) ότι η Ρωσία θα εξηναγκάζετο σύντομα να προστατέψει ενόπλως τούς Χριστιανούς ραγιάδες τής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από “τὴν αἱμοσταγῆ παραφροσύνην” και “τὴν ἀδαῆ σκληρότητα τῶν Τούρκων” (“the bloodthirsty madness” and “the ignorant, blind cruelty of the Turks”),2  διότι η εγειρομένη Ελλάς είχε εμπλακεί σε έναν πόλεμο ολικού αφανισμού, όπου στους εμπόλεμους Έλληνες είχαν απομείνει πλέον δύο μόνον επιλογές: «νὰ νικήσουν ή νὰ ἀποθάνουν».3

Πέντε χρόνια πριν, ο Καποδίστριας είχε ρητώς διατυπώσει αυτήν τήν άποψή του και στην από 17 Ιουλίου 1821 διαγγελματική του εγκύκλιο προς τούς πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγέτες τών Ελλήνων, δια τής οποίας τούς καλούσε να αγωνισθούν μέχρις εσχάτων, ήτοι επί λέξει ότι «πρέπει νὰ νικήσωμεν ή νὰ ἀποθάνωμεν», διότι σύμφωνα με τόν Καποδίστρια η Ελλάδα θα μπορούσε να απελευθερώσει και διατηρήσει κάθε σπιθαμή ελληνικού εδάφους μόνον διά «τῆς υλικῆς δυνάμεως ἢ τῆς δυνάμεως τῶν ὅπλων» και όχι διά «ἠθικῆς δυνάμεως» («καὶ ἀκόμη λιγότερον ἠθικῆς δυνάμεως ξένης»), ήτοι όχι διά διπλωματικής διαμεσολαβήσεως τών Μεγάλων Δυνάμεων μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων κατ' επίκληση ανθρωπιστικών αρχών ή ηθικών αξιών χωρίς παράλληλο πολεμικό «καταναγκασμό» (compulsion) τών Τούρκων.4

Η απόλυτη απαξία τού Καποδίστρια για τό (ανύπαρκτο) πολιτισμικό ήθος και τήν βαρβαρότητα τών Τούρκων εδράζετο στη βαθιά γνώση που είχε ο Καποδίστριας για τίς γενοκτονιακές «επιδόσεις» τών Οθωμανών κατά τών Ελλήνων5 και άλλων λαών (όπως π.χ. κατά τών Αρμενίων τό 1720).6  Αυτή η επίγνωση τού Καποδίστρια περί τής γενοκτονιακής προδιάθεσης τών Οθωμανών, ήτοι περί τής διαχρονικής ερωτοτροπίας τους με τήν ανθρωπιστικώς διεστραμμένη ιδέα τού “παντελοῦς ἀφανισμοῦ” υποδούλων εθνοτήτων σε περίπτωση που εξεγείροντο και έθεταν σε κίνδυνο τήν εδαφική ακεραιότητα τής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο Καποδίστριας τήν επεσήμανε ρητώς στο Ρωσικό τελεσίγραφο πολέμου κατά τής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας τό 1821, τό οποίο συνέταξε ο ίδιος στις 16 Ιουνίου 1821, μεταξύ άλλων ως εξής:7

 “Ὅ,τι πρὸ παντὸς ἄλλου ἐφοβεῖτο ὁ αὐτοκράτωρ ἦτο μήπως ἡ Πύλη, ἐνισχύουσα διὰ τῆς διαγωγῆς της τὸ ἐπιχείρημα τῶν προταιτίων τῆς ἐπαναστάσεως, ἐνομιμοποίει τὴν ἐξ ανάγκης ἔνοπλον ἀντίστασιν εἰς ἀποτροπὴν τοῦ παντελοῦς ἀφανισμοῦ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τῆς θρησκείας, ἣν πρεσβεύει. Οἱ φόβοι τοῦ αὐτοκράτορος ἐπραγματοποιήθησαν. [...]

      Κίνδυνοι ὄχι ὀλιγώτερον δεινοὶ ἠπείλησαν ἄλλοτε τὴν Πύλην, καθ’ οὓς μάλιστα καιροὺς ἐξωτερικοί πόλεμοι ἀπεκαθίστων δεινοτέραν τὴν θέσιν της· καὶ ὅμως οὐδέποτε ἐν τῇ ὀθωμανικῇ αὐτοκρατορίᾳ γενικὴ προγραφὴ ἔπεσεν ἐπὶ ὁλόκληρον ἔθνος, οὔτε τόσον ἀναισχύντως ἐξυβρίσθη ἡ χριστιανικὴ θρησκεία. [...]

     Βέβαιον κατὰ δυστυχίαν εἶναι, ὅτι ἡ Πύλη δὲν καταδιώκει μόνον τοὺς ταραχοποιοὺς καὶ τοὺς ὀπαδοὺς των, ἀλλὰ ὅλον τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος, ὡς καὶ αὐτὰς τὰς πηγὰς τῆς ὑπάρξεώς του καὶ τῆς ἐκ νέου παραγωγῆς του καὶ ἀναγκάζει τὴν χριστιανωσύνην νὰ ἐκλέξῃ ἓν ἐκ τῶν δύο: ἢ νὰ μὴ μένῃ ἀκίνητος θεατὴς τῆς ἐξολοθρεύσεως χριστιανικοῦ λαοῦ, ἢ νὰ ἀνέχεται κατάστασιν πραγμάτων τείνουσαν εἰς διατάραξιν τῆς εἰρήνης, ἢν ἠγόρασε διὰ τόσων θυσιῶν. [...]

     ῾Η τουρκικὴ κυβέρνησις [...] νὰ εἰδοποιηθῇ ἀπὸ τοῦ νῦν ὅτι καθίσταται φανερᾷ πολέμιος πρὸς ὅλον τὸν χριστιανικὸν κόσμον, ὅτι νομιμοποιεῖ τὴν ἰδίαν ὑπεράσπισιν τῶν Ἑλλήνων πολεμούντων εἰς αποφυγὴν τῆς ἀφεύκτου φθορᾶς των.”

Είναι αξιοσημείωτο, ότι τό 1821, διά τού εν λόγω τελεσιγράφου, οι εξεγερθέντες ραγιάδες ανεγνωρίσθησαν για πρώτη φορά ως εμπόλεμο έθνος, και μάλιστα ως έθνος υπό γενοκτονιακό διωγμό—επομένως έθνος που δεν είχε άλλη επιλογή παρά να προσβλέπει μόνον στη στρατιωτική βία για τήν απελευθέρωσή του και για τήν συνακόλουθη φυσική του επιβίωση.

Εν όψει εκείνου τού ερεβώδους φάσματος γενοκτονιακού αφανισμού τών Ελλήνων, ο Καποδίστριας προέβλεψε ορθώς ότι θα αποτύγχαναν (όπως και απέτυχαν τό 1821-1827) «αἱ ἀποκαλούμεναι είρηνικαὶ καὶ συλλογικαὶ διαπραγματεύσεις  τῶν Μεγάλων Δυνάμεων μὲ τὴν Πύλην» (the so-called peaceful and collective negotiations of the Powers with the Porte)8 προς επίλυση τού Ελληνικού Ζητήματος.  Αντ΄ αυτών, ο Καποδίστριας προέβαλε ευλόγως και μετ' επιτάσεως ενώπιον τών ευρωπαϊκών ανακτοβουλίων «τὴν ἀπόλυτoν ἀνάγκην τερματισμοῦ τῶν διαπραγματεύσεων καὶ ἀνάληψης [πολεμικής] δράσεως» (the absolute necessity of ending the negotiations and of taking action)9 κατά τών Τούρκων.

Ναυμαχία του Ναυαρίνου 

Αμέσως, εντός διμήνου, μετά τήν αποστολή τού υπομνήματός του προς τόν Τσάρο Νικόλαο Α΄, ο Καποδίστριας άρχισε τήν επί 6μηνο επική και συνάμα λυσιτελή εθνοαπελευθερωτική του περιοδεία απ' άκρου εις άκρον στην Ευρώπη τό 1827, προκειμένου να πείσει τά ανακτοβούλια τών Μεγάλων Δυνάμεων για τήν επιτακτική ανάγκη μιας κοινής πολεμικής τους επέμβασης στον Αγώνα τής Παλιγγενεσίας ως σύμμαχοι τών προμαχούντων Ελλήνων—που τότε εμάχοντο απεγνωσμένα μόνοι κατά στόλων και στρατευμάτων από τρεις ηπείρους (Ασία, Αφρική, Ευρώπη)—με αποτέλεσμα τήν Ναυμαχία τού Ναυαρίνου (1827) και τόν Ρωσο-Τουρκικό Πόλεμο υπέρ τών Ελλήνων (1828-1829), όπως επίσης και τήν συμμαχική επέμβαση Γαλλικών στρατευμάτων στην Πελοπόννησο (1828). Όταν μάλιστα ανέλαβε ο ίδιος τά ηνία διακυβέρνησης Ελλάδος, ο Καποδίστριας επεδίωξε και επέτυχε, ως εθναρχών πολέμαρχος10 τών Ελλήνων από τό 1828, τήν απελευθέρωση τής Ρούμελης διά τής βίας τών Ελληνικών Όπλων και επ' ουδενί δι' απευθείας11 διαπραγματεύσεων με τούς Τούρκους.12

 

Βιβλιογραφικές υποσημειώσεις

 

 1 John Capodistrias, «Letter to the Tsar Nicholas I» (Γενεύη, 12 Δεκεμβρίου 1826): Έκδοση στην Αγγλική (μετάφρ. Dorothy Throllope) από τήν Doric Publications Ltd. (Λονδίνο 1977) σ. 109.

2 John Capodistrias, όπ. π., σσ.108, 113.

3 Εμμανουήλ Γ. Πρωτοψάλτης, «Ιωάννης Καποδίστριας» (Εταιρεία τών Φίλων τού Λαού: Αθήνα 1977), σ. 76.

4 Πρωτοψάλτης, όπ. π., σσ. 74-76.

5 Ιωάννης Δ. Παπακωνσταντίνου, «Ελληνικό Έπος 1821-1824», σσ. 8-104. Αναγνώσιμο και προσκτήσιμο (downloadable) εδώ:

https://www.academia.edu/43587367/ΕΛΛΗΝΙΚΟΕΠΟΣ_1821_1824

6 Armen M. Aivazian, «The Armenian Rebellion of the 1720s and the Threat of Genocidal Reprisal» (American University of Armenia / Center for Policy Analysis: Yeveran, Armenia 1997). Αναγνώσιμο και προσκτήσιμο (downloadable) εδώ:

http://hayq.org/upload/files/Armenian_Rebellion_ENG.pdf

7 John D. Pappas, «Tό Ρωσικό τελεσίγραφο πολέμου κατά τής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας τό 1821», σσ. 117-124. Αναγνώσιμο και προσκτήσιμο (downloadable) εδώ:

https://www.academia.edu/36922594/The_Philhellenic_Russian_Ultimatum_against_the_Ottoman_Empire_in_1821

8 John Capodistrias, όπ. π., σ. 114.

 

9 John Capodistrias, όπ. π., σ. 113.

10 John Capodistrias, όπ. π., σ. viii (Πρόλογος Κωνσταντίνου Τσάτσου, πρ. Προέδρου τής Ελληνικής Δημοκρατίας, εδώ:

https://www.istorikathemata.com/2020/08/ongoing-ignorant-distortions-about.html).

 

11 Προφανώς ήταν ουσιαστικώς και αισθητικώς αδιανόητο για τόν Μέγα Καποδίστρια να παρακαθήσει στο ίδιο τραπέζι διαπραγματεύσεων με τόν “αἱμοσταγῆ” Σουλτάνο Μαχμούντ Β΄.

12 Τό παρόν άρθρο είναι προσαρμοσμένο απόσπασμα τής μονογραφίας με τίτλο «Καποδίστριας ὁ Μέγας» (54 σελίδες), που είναι δωρεάν διαθέσιμη και προσκτήσιμη (freely readable/downloadable) εδώ:

https://www.academia.edu/43012120/Καποδίστριας_ο_Μέγας