Τα Χρύσαφα Λακωνιας Τίμησαν το Αξιο Τέκνο τους Ιγνάτιο Ουγγροβλαχίας

Το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο της Ενορίας Χρυσάφων, υπό την αιγίδα της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος και της Ιεράς Μητροπόλεώς μας, και σε συνεργασία με τον Πολιτιστικό Σύλλογο ‘’Χρυσή ωβά’’, διοργάνωσε από την 1η έως τις 8 Αυγούστου 2021 σειρά εκδηλώσεων, με τίτλο ‘’Ιγνάτια 2021’’.

Οι εκδηλώσεις κορυφώθηκαν το πρωί της Κυριακής 8 Αυγούστου, όπου στον βυζαντινό Ι.Ν Αγίου Δημητρίου τελέσθηκαν ο Όρθρος και η Αρχιερατική Θεία Λειτουργία προεξάρχοντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη μας κ. Ευσταθίου. Ακολούθησε μνημόσυνο για τον αοίδιμο Μητροπολίτη Ουγγροβλαχίας Ιγνάτιο, που καταγόταν από τα Χρύσαφα. Σχετική ομιλία, για την σπουδαία αυτή εκκλησιαστική μορφή, εξεφώνησε ο εκπαιδευτικός, θεολόγος και συγγραφέας, βραβευμένος από την Ακαδημία Αθηνών, κ. Νικόλαος Κουφός.

Ακολούθως, εκ μέρους του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου της Ενορίας Χρυσάφων, ο εφημέριος του χωριού, π. Νικόλαος Κωνσταντάκης, επέδωσε τιμής ένεκεν στον σεπτό Ποιμενάρχη μας, για την σημαντική συμβολή του στην καθιέρωση των Ιγνατίων, το αντίγραφο του ανωτάτου ρωσικού παρασήμου του βασιλικού τάγματος του Αγίου Αλεξάνδρου Νιέφσκι, το οποίο απονεμήθηκε στον Ιγνάτιο από τον Τσάρο Αλέξανδρο Α΄ το 1812 για τις υπηρεσίες του στην Βλαχία. Επίσης τιμητικές πλακέτες απονεμήθηκαν στην εκπρόσωπο της οικογένεια της κας Γιαννούλας Ερήμου, που κατάγεται από τα Χρύσαφα, για την κάλυψη των δαπανών της προτομής του Μητροπολίτη Ουγγροβλαχίας Ιγνατίου, καθώς και στον κ. Νικόλαο Κουφό, για την πολύτιμη προσφορά του στις εκδηλώσεις των Ιγνατίων.

Στην ομιλία του ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας εξέφρασε αρχικά ευγνώμονες ευχαριστίες εκ μέρους όλων των τιμηθέντων προς το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο Χρυσάφων. Στη συνέχεια επαίνεσε όλους όσοι συνέβαλαν στην διοργάνωση των τιμητικών εκδηλώσεων για τον Ιγνάτιο Ουγγροβλαχίας, ο οποίος με τα έργα του και τον εν γένει βίο του λάμπρυνε την Ορθόδοξη Εκκλησία και την ιδιαίτερη πατρίδα του, τα Χρύσαφα. Ολοκληρώνοντας απηύθυνε ευχαριστίες προς τον κ. Νικόλαο Κουφό, για την σημαντική προσφορά του στην ανάδειξη άγνωστων πτυχών της τοπικής ιστορίας, καθώς και στην οικογένεια της κας Γιαννούλας Ερήμου, για την κάλυψη των εξόδων δημιουργίας της προτομής του Μητροπολίτη Ιγνατίου.

Οι εκδηλώσεις ολοκληρώθηκαν με επιμνημόσυνη δέηση στον αύλειο χώρο του Ναού, αποκαλυπτήρια της προτομής του Μητροπολίτη Ουγγροβλαχίας, κατάθεση στεφάνων, τήρηση ενός λεπτού σιγής και ανάκρουση του Εθνικού μας Ύμνου. Στις εκδηλώσεις παραβρέθηκαν, μεταξύ άλλων, οι Βουλευτές Λακωνίας κύριοι Αθανάσιος Δαβάκης και Νεοκλής Κρητικός, οι Αντιδήμαρχοι Δ. Σπάρτης κυρίες Γεωργία Δεδεδήμου και Γεωργία Ζαχαράκη Αναστασοπούλου, οι πρώην Δήμαρχοι και νυν επικεφαλής δημοτικών παρατάξεων κύριοι Σταύρος Αργειτάκος και Βαγγέλης Βαλιώτης, ο Πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας, εκπρόσωποι τοπικών φορέων και Συλλόγων.

Το Σάββατο το απόγευμα, εξάλλου, τελέσθηκαν Εσπερινός μετ΄ αρτοκλασίας υπέρ υγείας των όπου γης ευρισκομένων Χρυσαφιτών και ο Παρακλητικός Κανόνας προς την Υπεραγία Θεοτόκο. Το βράδυ της ίδιας ημέρας, έλαβε χώρα, στην κεντρική πλατεία Χρυσάφων, η παρουσίαση του βιβλίου του κ. Νικολάου Κουφού, με τίτλο ‘’Ιγνάτιος ο Λακεδαιμόνιος, Μητροπολίτης Ουγγροβλαχίας’’.

.

Ὁ Ἱερὸς Ναὸς Παναγίας Χρυσαφίτισσας

Ὁ Ἱερὸς Ναὸς Παναγίας Χρυσαφίτισσας
στα Χρύσαφα Λακωνίας
Νικολάου Ι. Κουφοῦ, Ἐκπαιδευτικοῦ - συγγραφέα

Ο Ναὸς τῆς Παναγίας τῆς Χρυσαφίτισσας,

βρίσκεται νότια καὶ σὲ ἀπόσταση ἑνάμισι χι-

λιομέτρου, ἀπὸ τὸν οἰκισμὸ τῆς Χρύσαφας.

Ὅταν ἀντικρίσεις ξαφνικὰ μέσα στὴν ὕπαιθρο,

τὸ θαυμαστὸ καὶ πολύμορφο αὐτὸ

ἐκκλησιαστικὸ μνημεῖο, θαρρεῖς ὅτι ξεχάστηκε

στὴ θέση αὐτὴ ἀπὸ τὸν χρόνο καὶ τοὺς

ἀνθρώπους ποὺ τὸ ἔχτισαν, ἀπὸ τότε ποὺ οἱ

αὐτοκράτορες καὶ οἱ ἀξιωματοῦχοι τῆς Κων-

σταντινούπολης, χρηματοδοτοῦσαν παρόμοια

ἔργα σὲ ὅλη τὴν ἐπικράτεια τῆς αὐτοκρατορίας.

Ὁ ναὸς μὲ ἐσωτερικὲς διαστάσεις 7,60 χ 6,80 μ.,

ἀρχιτεκτονικὰ ἀνήκει στὸν τύπο τοῦ

σταυροειδοῦς ἐγγεγραμμένου μὲ νάρθηκα

(ἐσωτερικῶν διαστάσεων 6,70 χ 2,20 μ.), ἐνῶ

ὁ τροῦλος του, ποὺ ὑψώνεται στὰ 7,50 μ. ἀπὸ

τὸ δάπεδο, στηρίζεται ἐσωτερικὰ σὲ δύο κίο-

νες. Σύμφωνα μὲ σωζόμενες ἐπιγραφές, εἶναι

κτίσμα τοῦ 11ου αἰώνα. Ὁ ναὸς εἶναι κατάγρα-

φος μὲ τοιχογραφίες καλῆς τέχνης οἱ ὁποῖες

φιλοτεχνήθηκαν τὸ 1289/90, ἐπὶ βασιλείας

Ἀνδρονίκου Κομνηνοῦ Παλαιολόγου, μὲ

χορηγοὺς τὸν σεβαστὸ κὺρ Μιχαὴλ καὶ τὴ σύ-

ζυγό του Ζωή. Ὅμως σὲ πολλὰ σημεῖα τοῦ

ναοῦ, ἔχουμε καὶ δεύτερο στρῶμα

τοιχογραφιῶν, ποὺ ἔγιναν κατὰ τὴ

μεταβυζαντινὴ περίοδο. (Ἐφορεία

Ἀρχαιοτήτων Λακωνίας, Ἡ Βυζαντινὴ Χρύ-

σαφα, Σπάρτη 2016, σ.σ. 17 – 18).

Ἀργότερα, πιθανῶς κατὰ τὸν 16ο αἰώνα,

προστέθηκαν πρὸς τὰ δυτικά του ναοῦ, ὁ

ἐξωνάρθηκας, (ἐσωτερικῶν διαστάσεων 4,00

χ 2,20 μ. ), ἡ κινστέρνα, καὶ ὁ βαρύς,

ἐπιβλητικός, ἀμυντικὸς πύργος πρὸς τὰ βορει-

οανατολικά του, ὁ ὁποῖος παίρνει στὸ

ἐσωτερικό του καὶ μέρος τοῦ τρούλου. Ὁ πύρ-

γος ποὺ ὑψώνεται προστατευτικὰ πάνω ἀπὸ

τὸ λαμπρὸ οἰκοδόμημα, ὑποδηλώνει ὅτι ὁ

ναὸς ἦταν Καθολικὸ Μονῆς, ποὺ ὁ πανδαμά-

τωρ χρόνος ἀφάνισε τὰ ὑπόλοιπα κτίσματά

της.

Ἡ Μονὴ αὐτή, χάνοντας σιγὰ – σιγὰ τὴν

αἴγλη καὶ τὴν οἰκονομική της δύναμη, προσαρ-

τήθηκε, μεσούσης τῆς Τουρκοκρατίας, ὡς με-

τόχιο στὴν Ἱερὰ Μονὴ τῶν Ἁγίων

Τεσσαράκοντα, ὅπως συνέβη καὶ μὲ τὶς Μονὲς

τῆς Παλαιοπαναγιᾶς, τοῦ Ἁγίου Δημητρίου καὶ

τοῦ Ἁγίου Νικολάου τοῦ Ἀχραγιᾶ, τὶς

εὑρισκόμενες παρὰ τὸν ροῦν τοῦ ποταμοῦ

Οἰνοῦντος (Κελεφίνα), στὴν εὐρύτερη περιοχὴ

τῆς Ποταμιᾶς.

Πιὸ συγκεκριμένα, ἡ Μονὴ τῆς Παναγίας τῆς

Χρυσαφίτισσας, ἀφιερώθηκε μὲ ὅλη τὴν

κινητὴ καὶ ἀκίνητη περιουσία της, στὴ Μονὴ

τῶν Ἁγίων Τεσσαράκοντα ὑπὸ τοῦ Μητροπο-

λίτου Λακεδαιμονίας Θεοδοσίου, σύμφωνα

μὲ τὸ Πατριαρχικὸ Σιγίλλιο τοῦ 1592:

«… ἵνα τὸ αὐτὸ θεῖον καὶ σεβάσμιον σταυρο-

πήγιον, τὸ εἰς ὄνομα τιμώμενον τῶν ἁγίων

τεσσαράκοντα μαρτύρων ἀπὸ τὸ νῦν καὶ εἰς

τὸν καθεξῆς χρόνον εἶνε παντελεύθερον, καὶ

ἀδούλωτον, καὶ ἀζήμιον, καὶ ἀκαταπάτητον

μετὰ καὶ τῶν μετοχίων, καὶ ἐκκλησιῶν αὐτοῦ

τῆς τε παναγίας τῆς εἰς τὰ χρύσαφα, ἣν τινὰ

εὐγνωμόνως καὶ καλῶς θέλοντες, γνώμη καὶ

τῶν ἐντιμωτάτων κληρικῶν, καὶ τῶν

εὐλαβεστάτων ἱερέων, ἀφιέρωσεν ἐν τῷ θείῳ

σταυροπηγίῳ τούτῳ ὁ ἱερώτατος μητροπολί-

της λακεδαιμονίας καὶ ὑπέρτιμος ἐν ἁγίῳ

πνεύματι ἀγαπητὸς ἀδελφὸς καὶ

συλλειτουργὸς τῆς ἡμῶν μετριότητος κὺρ θε-

οδόσιος, μετὰ τῶν προσόντων αὐτὴ κτημάτων

τὲ καὶ πραγμάτων, ἤγουν ἀμπελίων, χωρα-

φίων καὶ τῶν λοιπῶν μετὰ καὶ τῆς πανηγύ-

ρεως,…», (Μελέτιος Σακελλαρόπουλος, Η Ι. Μ.

τῶν Ἁγ. Τεσσαράκοντα, Ἀθῆναι 1921, σ. 42).

Ὁ ἐκ Βασσαρᾶ Λακωνίας καταγόμενος, Μη-

τροπολίτης Μεσσηνίας Μελέτιος Σακελλαρό-

πουλος, στὸ προαναφερόμενο ἔργο του,

ὑποσημειώνει μεταξὺ ἄλλων καὶ τὰ ἀκόλουθα,

σημαντικὰ ἱστορικὰ στοιχεῖα, περὶ τοῦ μνη-

μείου τῆς Χρυσαφίτισσας : « Τὸ μετόχιον

τοῦτο ἦτο μοναστήριον, ὡς ἐκ τοῦ Ναοῦ καὶ

τῶν πέριξ ἐρειπίων καταφαίνεται. …Ἐπὶ τῶν

τοίχων τοῦ ναοῦ ἀνυψοῦται πύργος,

ἐπεξετάθη δέ, μεταγενεστέρως πάντως, πρὸς

τὰ ἄνω καὶ ἡ μεσαία κόγχη τοῦ ἱεροῦ βήματος

καὶ ἐσχηματίσθη οὕτως ἐπὶ τῆς στέγης τοῦ

ναοῦ παρεκκλήσιον. Πότε καὶ διατὶ διελύθη τὸ

μοναστήριον ἄγνωστον. Πάντως ὅμως καὶ

μετὰ τὴν ἀφιέρωσιν αὐτοῦ εἰς τὴν Μονὴν ὡς

μετοχίου παρέμενον ἐκεῖ μοναχοὶ

συντηροῦντες αὐτό, ὡς εἰκάζεται ἐκ τῆς

ἐπιγραφῆς ἐπὶ δέλτου, ἣν κρατεῖ ἅγιος

ἀπέναντί τῆς ἁγίας Τραπέζης δεξιά, καὶ ἐν ὧ

σημειοῦνται ἀφιερώσεις κτημάτων καὶ ἔτος

ἀχλγ΄ = 1633 … Τὸ μετόχιον τοῦτο κατεῖχεν ἡ

Μονὴ μέχρι τοῦ 1868, ὅτε τὰ κτήματα αὐτοῦ

ἀντήλλαξε πρὸς ἄλλα εἰς τὸ ὅριον αὐτῆς κεί-

μενα », (Μελέτιος Σακελλαρόπουλος, ὄπ. π.,

σσ. 71 – 72 ).

Ἐντός τοῦ Ἱεροῦ Βήματος καὶ βόρεια τῆς

Ἁγίας Τραπέζης, εἶναι φιλοτεχνημένο τὸ

πορτραῖτο τοῦ Ἁγίου Ἀρσενίου Πατριάρχου

Κωνσταντινουπόλεως, τὸ ὁποῖο κατὰ τοὺς

ἀρχαιολόγους «συνιστᾶ μοναδικὴ σωζόμενη

ἀπεικόνιση τοῦ Ἀρσενίου Αὐτωρειανοῦ, πα-

τριάρχη Κωνσταντινουπόλεως (1254 – 1259

καὶ 1261 – 1265) », (Ἐφορεία Ἄρχ. Λακωνίας,

ὄπ., π.). Ὁ Ἀρσένιος, πρωταγωνίστησε στὴν

ἐκκλησιαστικὴ καὶ πολιτικὴ ζωὴ τῆς

αὐτοκρατορίας καὶ μὲ τὸ πρόσωπό του συνδέ-

εται τὸ λεγόμενο Ἀρσενιανὸν σχίσμα τὸ ὁποῖο

συντάραξε τὴν Ἐκκλησία γιὰ μισὸ περίπου

αἰώνα. Ὡς πατριάρχης καὶ νόμιμος ἐπίτροπος

τοῦ ἀνηλίκου βασιλέως Ἰωάννου Β΄ Λασκά-

ρεως, δημιούργησε μεγάλη καὶ διαρκῆ

ἐχθρότητα μὲ τὸν αὐτοκράτορα Μιχαὴλ Πα-

λαιολόγο, ἐξαιτίας τῆς ὁποίας δύο φορὲς κα-

τεβιβάσθη τοῦ θρόνου. « Ἀπὸ τὰς ἐξάρσεις τῆς

μεταξὺ Ἀρσενίου καὶ Μιχαὴλ ἔριδος, ἕνεκα

τῶν παραπτωμάτων τοῦ τελευταίου, τῶν

ἀντικανονικῶν ἐνεργειῶν του, τῆς τυφλώσεως

τοῦ βασιλοπαιδός, κλπ., ὁ μὲν Ἀρσένιος

ἐτιμάτο ὡς Ἅγιος θαυματουργός, ὅπως καὶ τὰ

θύματα τοῦ Μιχαήλ, αὐτὸς δ’ ἐχαρακτηρίζετο

αἱρετικός», (Γριτσόπουλος Τάσος,

Θρησκευτικὴ καὶ Ἠθικὴ Ἐγκυκλοπαιδεία, τ. 3,

σσ. 237 – 239 ).

Ὁ ναὸς ἑορτάζει τὴ Δευτέρα μετὰ τὴν Κυ-

ριακή του Θωμά, ἡμέρα ποὺ ἐπίσης ἑορτάζει

καὶ ὁ ἕτερος ναὸς τῆς Παναγίας Χρυσαφίτισ-

σας στὸ Κάστρο τῆς Μονεμβασίας. Σύμφωνα

μὲ τὴν παράδοση, ἡ Ἱερὰ Εἰκόνα τῆς Παναγίας,

ποὺ ἀρχικὰ ἦταν στὴ Χρύσαφα, βρέθηκε κατὰ

τὴν παλαιὰ ἐποχή, μὲ θαυμαστὸ τρόπο στὴ

Μονεμβασία, στὴ θέση τοῦ σημερινοῦ ναοῦ

καὶ ἀπὸ αὐτὸ τὸ γεγονὸς προέρχεται καὶ ἡ

ἐπωνυμία της « Ἡ Χρυσαφίτισσα ».

Σήμερα, στὸ καλοδιατηρημένο μνημεῖο καὶ

στὸν ναὸ τῆς Παναγίας τῆς Χρυσαφίτισσας,

τὸν λειτουργούμενο τακτικῶς ὑπὸ τοῦ

Ἐφημερίου καὶ τῶν Ἐνοριτῶν τῆς Χρύσαφας, ὁ

ἐπισκέπτης – προσκυνητής, παίρνει μιὰ εἰκόνα

τῆς παλαιᾶς πνευματικῆς ἀκτινοβολίας τῆς

περιοχῆς καὶ συνάμα διαπιστώνει τὴν

ἔμπρακτη ἀγάπη τῶν σημερινῶν κατοίκων της

γιὰ τὴ διατήρηση τῆς προγονικῆς κληρονομιᾶς

καὶ τὴ συνέχισή της μέσα στὸν χρόνο.