Ορθόδοξος Χριστιανισμός και Σύγχρονη Ψυχολογία
4.1. Θεολογική και Ψυχολογική ανθρωπολογία
Η σχέση του ορθόδοξου χριστιανισμού με την σύγχρονη ψυχολογία αποτελεί ένα κρίσιμο πεδίο διαλόγου στις δύσκολες εποχές που διανύουμε. Παρόλο που η θεολογία και η ψυχολογία βλέπουν τον άνθρωπο σε τελείως διαφορετικά οντολογικά πλαίσια, υπάρχει έντονη η ανάγκη συνάντησης με το δεδομένο του αμοιβαίου σεβασμού εκατέρωθεν. Κατά την βιβλική ανθρωπολογία ο άνθρωπος αποτελείται από ψυχή, καρδιά, σάρκα, σώμα, πνεύμα. Σύμφωνα με αυτή την θεώρηση που διαφέρει τόσο πολύ από την κοινή νοοτροπία της εποχής μας, η οποία βλέπει το σώμα και την ψυχή ως τα δύο συστατικά του ανθρώπου, ο άνθρωπος ολόκληρος εκφράζεται στις διάφορες απόψεις του. Έτσι, ο άνθρωπος είναι ψυχή ως ζωοποιημένος από το πνεύμα της ζωής, η σάρκα δηλώνει ότι είναι φθαρτό πλάσμα, το πνεύμα δηλώνει το άνοιγμά του στο Θεό και το σώμα τον εκφράζει προς τα έξω. Ο άνθρωπος, σε θεολογική ανάλυση εξετάζεται σε σχέση με τον Θεό, του οποίου είναι εικόνα. Ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο και για να τον σώσει έγινε ο Ίδιος άνθρωπος. Η ανθρωπολογία που είναι αλληλένδετη με την θεολογία, δεν μπορεί να θεωρηθεί ξεχωριστά από την χριστολογία. Με τον τρόπο αυτό, οι ποικίλες στάσεις των ανθρώπων συντάσσονται στις δύο κατηγορίες, του αμαρτωλού και του καινού. Πλασμένος «κατ΄εικόνα και καθ΄ομοίωσιν» (Γεν. 1,26), ο άνθρωπος μπορεί να συνομιλεί με τον Θεό και να ζει σε εξάρτηση μαζί Του, εξάρτηση όπως αυτή που έχει ένα παιδί με τον πατέρα του117. Οι ενέργειες και το αυτεξούσιο που φέρει ο άνθρωπος αποτελούν τις βασικές ιδιότητες της ψυχοσωματικής σύστασής του. Ως ψυχοσωματική ενότητα ο άνθρωπος διαδραματίζει κεντρικό και αποφασιστικό ρόλο στον κόσμο και υπάρχει ως κάτοπτρο αλλά και ως συγκεφαλαίωση του κόσμου118. Από την στιγμή της σύλληψης του ο άνθρωπος ‘είναι και θα παραμείνει μοναδικός εις τον χρόνον και την αιωνιότητα»119. Ο άνθρωπος δεν αποτελεί ένα βιολογικό ή ψυχολογικό όν, αλλά, όπως είπαμε και παραπάνω πρόσωπο πλασμένο κατ΄ εικόνα και καθ΄ ομοίωσιν που έχει ως προορισμό την ένωσή του με τον Θεό, άρα την θέωσή του. Η πτώση είχε ως αποτέλεσμα την διατάραξη αυτής της εσωτερικής ενότητας και της σχέσης με τον Θεό και αυτό είχε ως αποτέλεσμα αυτό που σύγχρονα ονομάζουμε ψυχικές διαταραχές. Η ορθόδοξη θεολογία ονομάζει οντολογική πραγματικότητα αυτή που αναφέρεται στην αλήθεια των όντων, άρα και του ανθρώπου. Έννοιες με οντολογική σημασία είναι αυτές που περιγράφουν εγγενή συστατικά του ανθρώπινου όντος, αναντικατάστατους δομικούς άξονες, ιδιότητες και λειτουργίες που προκύπτουν από την ίδια την δημιουργία του από τον Θεό. Μια τοπολογική διάκρισή τους θα μνημόνευε το σώμα, την διάνοια, τα συναισθήματα, τις επιθυμίες, τη μνήμη. Μια λειτουργική ταξινόμηση θα περιελάμβανε ιδιότητες του κατ εικόνα όπως την αγαπητική δύναμη, την κοινωνικότητα, την ελευθερία, τη δημιουργικότητα, τη δίψα για γνώση. Η δεύτερη ομάδα διαπερνά τα πρώτα και υπηρετείται από αυτά. Μέσα όμως από την προσωπική λειτουργία του καθενός, τα γνωρίσματα αυτά διαβάζονται ως ψυχικές λειτουργίες, με τις επιτυχίες τους και τις αποτυχίες τους, με την ευστοχία τους και την διαστρέβλωσή τους120. Από την άλλη πλευρά, οι επαγγελματίες της ψυχικής υγείας, αναλύουν τον άνθρωπο μέσα από την γνωστική του λειτουργία, την συμπεριφορά του και την συναισθηματική και κοινωνική του ζωή. Στους κλάδους ψυχικής υγείας υπάρχουν διάφορες θεωρίες γύρω από την ανθρώπινη προσωπικότητα. Ο Freud, για παράδειγμα, θεωρεί ότι η ανθρώπινη προσωπικότητα αποτελείται από τρία μέρη που αλληλοσυνδέονται μεταξύ τους: το Εκείνο, το Εγώ και το Υπερεγώ. Το Εκείνο περιλαμβάνει το ασυνείδητο και τις βιολογικές ανάγκες του ατόμου και λειτουργεί με γνώμονα την ευχαρίστηση. Το Εγώ είναι το λογικό μέρος της προσωπικότητας που μπορεί να αναπτυχθεί ανάλογα με τις εμπειρίες που έχει το άτομο και προσπαθεί να κρατήσει ισορροπία μεταξύ των απαιτήσεων του Εκείνου με το Υπερεγώ. Το Υπερεγώ λειτουργεί κατ΄ αντιστοιχία με την συνείδηση του ατόμου και περιλαμβάνει τις ηθικές του αξίες. Ας μην ξεχνάμε πως ο Freud θεωρούσε την θρησκεία συλλογική νεύρωση121. Αντίστοιχα μοντέλα έχουν και διάφοροι άλλοι ψυχαναλυτές όπως ο Jung, o Rogers ή ο Fromm αλλά δεν είναι της παρούσης η ανάλυσή τους. Συνοπτικά θα λέγαμε ότι η επιστήμη της ψυχιατρικής και της ψυχολογίας αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως ψυχοβιολογικό ον και δίνει βαρύτητα στα συναισθήματα, στις κοινωνικές σχέσεις και στη συνείδησή του προκειμένου να βγάλει συμπεράσματα για την ορθή ανάπτυξη της προσωπικότητας και την θεραπεία των ψυχικών διαταραχών με τη χρήση επιστημονικών μεθόδων. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η θεολογική με την ψυχολογική αντίληψη περί ανθρωπολογίας έχουν πολύ ουσιαστικές διαφορές που αξίζει να τονίσουμε για την μελέτη μας. Συνοπτικά θα λέγαμε ότι κατά την θεολογική ανθρωπολογία η δημιουργία του ανθρώπου έγινε απευθείας από τον Θεό όπως περιγράφεται στην Γένεση ενώ η προσέγγιση που έχουν οι επιστήμονες ψυχικής υγείας είναι ότι ο άνθρωπος προέκυψε γενικά εξελικτικά χωρίς την παρουσία του Θεού. Άρα πρώτη πολύ ουσιαστική διαφορά αφορά την προέλευση του ανθρώπου.
-54-
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου