Οι συγκεκριμένες συνθήκες, τις οποίες βίωναν η βυζαντινή κοσμική και εκκλησιαστική εξουσία στη δοσμένη συγκυρία, αποτέλεσαν κατάλληλο και ευνοϊκό έδαφος για την πραγμάτωση των σερβικών διεκδικήσεων. Όπως προκύπτει από τη μελέτη των σχετικών πηγών, ικανοποιήθηκε το αίτημα των Σέρβων Ορθοδόξων για την ίδρυση Αρχιεπισκοπής Σερβίας και την παροχή ανεξαρτησίας σ’ αυτή υπό την μορφή της παραχώρησης πλήρους Αυτοκέφαλου. Σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη των γεγονότων έπαιξαν με βεβαιότητα οι πολιτικές ζυμώσεις και διεργασίες στον χώρο της Βαλκανικής, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αγνοήθηκε ο παράγοντας της πνευματικής ωρίμανσης των Σέρβων ως ουσιαστικού εκκλησιαστικού κινήτρου για την ευόδωσή του74 . Περισσότερο ακόμη βάρυνε σ’ αυτή το κύρος της προσωπικότητας και η αγιότητα του πρώτου αποστολικά εκλεγμένου Αρχιεπισκόπου της, του μοναχού Σάββα, εμπνευστή και ιδρυτή - με χρυσόβουλο του αυτοκράτορα Αλεξίου Γ΄ Αγγέλου- της μονής Χιλανδαρίου – προεικόνισης της μέλλουσας Αυτοκέφαλης Σερβικής Εκκλησίας και πνευματικού φυτωρίου της75 , ο οποίος, σύμφωνα με τις άμεσες σερβικές και τις έμμεσες ελληνικές μαρτυρίες της εποχής, αποτέλεσε το πνευματικό της θεμέλιο και την πηγή της πνευματικής αίγλης και ακτινοβολίας της76 .
Ο Σάββας, κατά κόσμον Ράστκο Νεμάνια, δευτερότοκος γιος του Στέφανου Α΄ Νεμάνια, εγκατέλειψε στα 16 του χρόνια τη βασιλική αυλή και τα πλεονεκτήματα που θα του προσέφερε η διοίκηση μιας σερβικής επαρχίας. Απαρνήθηκε ακόμη και την προοπτική μιας μελλοντικής διαδοχής στον θρόνο της Σερβίας για να αφιερωθεί με όλη τη θέρμη της φιλόχριστης νεανικής του ψυχής και τη φλογερή του ευλάβεια στην με αυταπάρνηση άσκηση του μοναστικού βίου. Χάρη στα πνευματικά του χαρίσματα και στον ζήλο που επέδειξε η μορφή του επιβλήθηκε στο Άγιο Όρος και όχι μόνον, παραμερίζοντας την αίγλη της βασιλικής καταγωγής του77 . Με το κύρος που του προσέδιδε ο συγκερασμός στο πρόσωπό του της πνευματικότητας, της ευρέως αναγνωρισμένης θέσης του στη μοναστική κοινότητα και της ευγενικής του καταγωγής, ο Σάββας απευθύνθηκε στον Αυτοκράτορα της Νίκαιας Θεόδωρο Λάσκαρη με αίτημα την ίδρυση Σερβικής Αρχιεπισκοπής, το οποίο ο τελευταίος αποδέχθηκε χωρίς αντίρρηση υπό την προϋπόθεση να αναλάβει ο ίδιος την αποστολή του επικεφαλούς της. Στην απόφαση του Λάσκαρη βάρυναν πολύ τα πνευματικά προτερήματα του Σάββα και η αφοσίωσή του στην ορθόδοξη παράδοση και τον Οικουμενικό Θρόνο, όπως εκφραζόταν αδιάλειπτα στα 28 περίπου χρόνια της μοναστικής του ζωής, με την απόρριψη της επιρροής της Ρώμης και τον σταθερό προσανατολισμό του στην Κωνσταντινούπολη. Οι διπλωματικές και διαπραγματευτικές ικανότητες του Σάββα βοήθησαν τα μέγιστα στην επίτευξη των στόχων του. 78 Δεν πρέπει, όμως, να αγνοηθεί και το δέλεαρ που συνιστούσε στη συγκεκριμένη πολιτική συγκυρία η προσφορά του, του πιστού συμμάχου του Αυτοκράτορα εναντίον του Δεσπότη της Ηπείρου. Για όλους αυτούς τους λόγους, που συνέκλιναν στην εξασφάλιση ισχυρής βοήθειας στον διμέτωπο αγώνα του, να διώξει τους Λατίνους από την Κωνσταντινούπολη και να προλάβει τον Θεόδωρο Άγγελο στον αυτοκρατορικό θρόνο της Πόλης, ο Θεόδωρος Λάσκαρης ανέλαβε πρωταγωνιστικό ρόλο στην ίδρυση της Σερβικής Εκκλησίας και στην παραχώρηση απόλυτης ανεξαρτησίας σ’ αυτή. Μόνη δέσμευση του Σέρβου Επισκόπου ήταν η μνημόνευση του ονόματος του Πατριάρχη στα ιερά δίπτυχα. Ο ρόλος του Οικουμενικού Πατριάρχη περιορίστηκε στο να παράσχει κάλυψη στην βασιλική έγκριση του απόλυτου Αυτοκεφάλου μέσω της επικύρωσής του με τη χειροτονία του Αρχιεπισκόπου και την έκδοση σχετικού Πατριαρχικού και Συνοδικού Τόμου, αποδίδοντας την απαιτούμενη κανονικότητα σε όσα ο Αυτοκράτορας είχε αποφασίσει και εκτελέσει79 .
-39-
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου